Dagelijkse duurzaamheid

Dit artikel hoort bij: Jaarverslag 2020

Kleine stappen, groot verschil

Tekst Marjolein Overmeer
Foto In een oude machinekamer. Beeld: Arenda Oomen

Het Rijksvastgoedbedrijf heeft als grootste vastgoedeigenaar van Nederland een enorme maatschappelijke verantwoordelijkheid. Want het maakt nogal een verschil in de CO2-uitstoot als ons vastgoed daar niet meer aan zou bijdragen. In 2050 moeten alle kantoren ‘CO2-arm’ zijn, staat in de afspraken van het Klimaatakkoord. Hoe komen we daar?

Alle gebouwen in Nederland zorgen voor meer dan een derde van de totale CO2-uitstoot. Om die ongewenste uitstoot omlaag te krijgen, bouwt het Rijksvastgoedbedrijf zijn nieuwe panden energiearm. Grote stappen, snel thuis. Maar het verduurzamen van bestaand vastgoed gaat minder rigoureus: we zetten kleine stapjes bij het dagelijkse en planmatige onderhoud. Maar al die kleine stapjes samen zullen een groot verschil maken.

‘We grijpen elke onderhoudsbeurt aan om het energieverbruik omlaag te krijgen’

Het Rijksvastgoedbedrijf heeft 12 miljoen vierkante meter vloeroppervlakte in beheer: van belastingkantoor tot bunker, van paleis tot gevangenis en rechtbank. Hier moet de komende jaren een grote duurzaamheidsslag plaatsvinden. ‘Wanneer een pand een onderhoudsbeurt nodig heeft, grijpen we dat moment aan om het energieverbruik omlaag te krijgen’, vertelt Willemijne Molenaar, expert duurzaamheid en energie bij het Rijksvastgoedbedrijf. ‘Bijvoorbeeld? Door betere isolatie aan te brengen en verouderde installaties te vervangen door energiezuiniger exemplaren.’

‘Verouderde installaties vervangen’

Routekaarten

Om inzichtelijk te krijgen hoe en hoe snel we onze duurzame doelen gaan halen, ontwikkelt het Rijksvastgoedbedrijf samen met het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties routekaarten voor de verschillende gebouwtypen. De Routekaart voor energiearme kantoren was in 2019 de eerste; dit ambitiedocument laat een stapsgewijze planning zien op weg naar CO2-arme rijkskantoren in 2050. Volgens de routekaart moest het energieverbruik in 2020 een kwart minder zijn dan in 2008. Molenaar: ‘Dit doel hebben we ruimschoots gehaald, het energieverbruik is zelfs 40 procent minder. Dit hebben we niet alleen weten te bereiken door efficiëntere nieuwbouw maar ook door duurzaamheidsmaatregelen voor het dagelijks onderhoud, zoals het verbeteren van het gebouwbeheersysteem.’

‘2020 was een omslagjaar bij de monitoring van energie’

Uitschieters

Wat betreft de monitoring van energie was 2020 echt een omslagjaar, vervolgt Molenaar. ‘Het RVB heeft vastgesteld op welke vier vlakken we gaan monitoren, namelijk het werkelijke energieverbruik, de CO2-uitstoot, het energielabel en de energie-efficiëntie. Dit nemen we ook mee in de meerjarenafspraken met klanten. Met ons nieuwe rapportage-instrument kunnen we de cijfers automatisch analyseren. Dit maakt het rapporteren van het energieverbruik een stuk makkelijker. En uitschieters vallen meteen op, zodat we daar actie op kunnen ondernemen. Zo kunnen we goed in de gaten houden of we de duurzaamheidsdoelen uit de routekaart halen.’

’De volgende stap is een gemiddeld energielabel A voor de complete kantorenportefeuille in 2030.’

Energielabels

De derde stap op de routekaart nadert met rasse schreden: een gemiddeld energielabel C voor alle kantoren in 2023. Om dat voor elke pand op dezelfde manier te doen, is een nieuwe rekenmethode toegepast en hebben ongeveer 350 panden vorig jaar al een nieuw energielabel gekregen. Van die 350 panden kregen er ongeveer 90 direct een energielabel A. ‘Label A betekent dat een pand energiezuinig is, omdat er bijvoorbeeld energiebesparende maatregelen genomen zijn’, aldus Molenaar. Neem het douanepand in Moerdijk. Tijdens een onderhoudsbeurt kreeg het een zuinigere klimaatinstallatie en betere dakisolatie, met als resultaat een sprong van energielabel D naar energielabel A. Energielabel C als gemiddelde is dan ook een tussenstation: de volgende stap op de routekaart is een gemiddeld energielabel A voor de complete kantorenportefeuille in 2030.

‘Vorig jaar hebben we ons pas echt gerealiseerd hoezeer verduurzamen om maatwerk gaat’

Standaard verduurzamen

Deze prestaties op het gebied van energieverbruik en -monitoring zijn positieve eerste stappen. Nu moeten de duurzaamheidsambities uit de routekaart terugkomen op de werkvloer, zoals in de onderhoudsplannen. Molenaar: ‘Het afgelopen jaar hebben we ons pas goed gerealiseerd hoezeer verduurzamen om maatwerk gaat. Per object moeten we kijken waar de mogelijkheden liggen, wanneer dat kan en wat dat gaat kosten. Het moet standaard worden om verduurzaming op te nemen in instandhoudingsplannen bijvoorbeeld. Dat maakt het niet alleen helderder voor onszelf, maar ook voor de klant.’

Duurzaamheiddoelen

Een greep uit de maatregelen die het Rijksvastgoedbedrijf neemt om CO2-arm vastgoed te bereiken.

  •  Het grote wagenpark van het Rijk gaat stapsgewijs over op elektrisch rijden. Daarvoor zijn laadpalen nodig en die plaatst het Rijksvastgoedbedrijf. In 2020 zijn bijna 500 laadpalen geplaatst; daar komen er nog 2500 bij.
  • In 2023 huren of bezitten we geen gebouwen meer met energielabel F of G en is het gemiddelde energielabel C. In 2030 is het gemiddelde energielabel A.
  •  In 2030 moet het energieverbruik van de kantoorpanden gehalveerd zijn ten opzichte van 2008. Dit bereiken we onder andere door energiezuiniger installaties, betere isolatie en CO2 -arme nieuwbouw te bouwen.

Zon op Dak

Het plaatsen van zonnepanelen is ook een manier om de CO2-uitstoot van panden te verminderen. Het Rijksvastgoedbedrijf heeft op 12 rijkspanden zonnepanelen liggen, waaronder het dak van de AIVD in Zoetermeer. Dit aantal gaat omhoog: voor 2030 zullen alle mogelijke rijks- en defensiepanden voorzien zijn van zonnepanelen.

Binnen het programma Zon op Dak is in 2020 een eerste snelle inventarisatie gemaakt van daken van rijks- en defensiepanden die vanaf 2021 geschikt zijn voor zonnepanelen. In een aantal gevallen krijgt een  pand eerst een nieuw dak en het Rijksvastgoedbedrijf onderzoekt of een groen dak ook mogelijk is: sedumplanten zorgen namelijk voor verkoeling én dan werken de zonnepanelen beter: meerdere duurzame vliegen in één klap.

Beeld: H.P. Föllmi

Groene long in EMA

Het pand van het Europees Geneesmiddelen Agentschap (EMA) op de Zuidas in Amsterdam is een mooi voorbeeld van duurzame nieuwbouw door het Rijksvastgoedbedrijf. Prefab bouwen levert minder afval op en de aansluiting op stadsverwarming en -koeling maakt het pand zuinig in energieverbruik. De 60 meter hoge binnenwand is beplant en zorgt als een groene long voor frisse lucht.

Beeld: Rob Acket