Foto Route naar duurzaam vastgoed. Beeld: 123RF

De stip op de horizon staat vast: in 2050 moet de complete portefeuille van het Rijksvastgoedbedrijf CO2 neutraal zijn. Van kazerne tot kantoorpand en gevangenis. Met de ‘routekaart’ stippelt het Rijksvastgoedbedrijf uit hoe dat doel bereikt kan worden, eerst voor alle kantoorpanden van het Rijk.

Verduurzaming is een onderwerp dat bij élk huisvestingsproces speelt, zegt projectmanager Wouter Goossens. ‘We hebben als RVB een programmaplan Grip op Duurzaamheid. Maar hoe doe je dat precies, wat pak je aan en wat niet, welk niveau wil je halen en hoe financieer je dat?’

Wouter Goossens: ‘Het idee leeft dat verduurzamen knetterduur is. Dat hoeft niet als je het slim doet.’ Foto: Arenda Oomen

Het gevoel leefde dat het wiel door hemzelf en zijn collega’s nogal vaak opnieuw moest worden uitgevonden, zegt hij. Ook gebruikers informeerden naar een mogelijke centrale aanpak. ‘Als je verduurzaming serieus aan wilt pakken, moet je dat portefeuille breed doen en concreet maken, doelen stellen.’ En ja, erkent hij: ‘dat is een enorme klus. We zijn maar gewoon begonnen met de kantoren. Daar hebben we, anders dan bij gevangenissen of rechtbanken, zelf het meeste invloed op.’

Op Provada

De Routekaart Kantoren wordt op de Provada (4-6 juni 2019) gepresenteerd. De routekaarten voor de verduurzaming van de andere stelsels, zoals gevangenissen, defensiegebouwen en rechtbanken zijn in ontwikkeling.

Status quo

Stap 1: de status quo in beeld krijgen. Welk energielabel heeft elk van de in totaal 256 kantoorpanden nu, wat staat er wanneer op de planning aan onderhoud, zijn er plannen voor afstoting? ‘In de praktijk keken we eigenlijk niet verder vooruit dan een jaar of vijf.’ Na het verzamelen van alle informatie en veel intern overleg ligt er nu een lange termijnplanning voor de komende drie decennia van de renovatiemomenten van de kantoorpanden. ‘Dat betekent dat we meer overzicht hebben en verduurzaming kunnen afstemmen op bijvoorbeeld beheer.’

‘De verduurzamingsslag gebeurt altijd op een natuurlijk moment’

Dat overzicht laat voor de periode van nu tot 2050 zien welk pand wanneer aan de beurt is voor (groot) onderhoud of renovatie en welke verduurzamingsslag dan kan worden gemaakt, want die vindt altijd plaats op zo’n ‘natuurlijk moment.’ Goossens: ‘We hebben twee pakketten duurzaamheidsmaatregelen. Als een pand leeg is, kunnen we er bijvoorbeeld meteen driedubbel glas inzetten. Bij klein onderhoud zijn weer andere duurzaamheidsmaatregelen mogelijk.’ Een bestaande rekentool geeft exact aan wat het kost en welke maatregelen nodig zijn om van bijvoorbeeld energielabel F naar A++ te komen.

Moreelse tuinen in Utrecht
'Moreelse' in Utrecht: een voorbeeld van een gebiedsgerichte aanpak bij verduurzaming. Foto: Bas Kijzers

Potentie uit de omgeving

Een bestaand kantoor compleet energieneutraal maken, is economisch niet slim. Bij een grote renovatie is label A++ ons minimale doel.’ De aanvullende oplossing komt uit gebiedsgericht werken, zoals bijvoorbeeld bij EnergieRijk Den Haag al gebeurt. Of bij de PI Zaanstad, waar de hernieuwbare energie voor een deel wordt geleverd door een windmolen in de buurt. Goossens: ‘Voor je iets aan duurzaamheid gaat doen bij een gebouw, moet je altijd naar de omgeving kijken, welke potentie zit daar? Kun je aansluiten op een warmtenet, de warmte-koudeopslag van de buurman of zijn er bijvoorbeeld plannen voor een zonneweide in de omgeving?’

Zonnepanelen op het dak van de PI Zaanstad.

‘Als grote speler moet je het voortouw nemen’

De gebiedsgerichte aanpak past bij de maatschappelijke verantwoordelijkheid die je als grote speler en overheid kunt en moet nemen, en is één van de uitgangspunten van het RVB. ‘We moeten het voortouw nemen.’ Behalve verduurzaming van een gebouw en de gebiedsgerichte aanpak is ook inkoop van groene energie een mogelijkheid om de gewenste CO2 neutraliteit te bereiken.

Wie gaat die route naar CO2 neutrale kantoorpanden betalen? Goossens: ‘Het idee leeft dat verduurzaming knetterduur is, maar dat kun je beperken als je het slim doet. Als je de kozijnen tóch al moet vervangen en je zet er dan driedubbelplus geïsoleerd glas in, dan vallen de meerkosten nogal mee.’

Impressie van de nieuwbouw voor het RIVM/CBG op het Utrecht Science Park. De benodigde energie wordt straks duurzaam en lokaal opgewekt, onder meer door een windmolen in de buurt.

‘We geven nu veel geld uit omdat panden te weinig duurzaam zijn’

De vierkante meterprijs van het rijksvastgoedkantoor gaat de komende tien jaar vanwege de verduurzaamheidsambities wel iets omhoog, maar niet uitzonderlijk, door de spreiding over tien jaar en het enorme aantal m². ‘We geven nu veel geld uit omdat panden te weinig duurzaam zijn. In een slecht geïsoleerd pand zit de klant weliswaar gewoon warm, maar als RVB verstoken én betalen we veel te veel om te zorgen dat het daar behaaglijk is.’

Smart building technology

De snel opkomende smart building technology helpt ook mee, verwacht Goossens. ‘Technologie die informatie geeft en inspeelt op het gebruik van een pand. Misschien besluit je dan een aantal verdiepingen af te sluiten op extreem rustige dagen.’ Goossens: ‘Ik dacht aanvankelijk: dit is technisch een ingewikkelde opgave, maar er is een enorme innovatie op gang gekomen. De hele markt zit bovenop duurzaamheid; ontwikkelingen gaan razendsnel.’

Waar zit volgens hem dan wel de grootste uitdaging? ‘In de samenwerking. De verbinding tussen alle verschillende partijen. Zijn wij met elkaar in staat om goede afspraken te maken om die verduurzaming voor elkaar te krijgen?’