Foto Veiligheid voor alles. Foto: Erik Jansen

Ingrijpende incidenten zoals het hijskraanongeluk in Alphen aan de Rijn en het hijsongeval bij Rijnstraat 8 in Den Haag hebben ervoor gezorgd dat veiligheid op én om de bouwplaats nu bovenaan de agenda staat. 'Vóór ontwerpfase risico's voor de omgeving in kaart brengen'.

In vroeg stadium beginnen

Eén van de belangrijkste inzichten bij het nadenken over meer veiligheid in de bouw, is dat je daar in een heel vroeg stadium mee moet beginnen, zegt Henk van Vulpen, expert vastgoed en infrastructuur bij het Rijksvastgoedbedrijf en mede verantwoordelijk voor de Handleiding stappenplan V & G voor opdrachtgevers die er nu is. ‘Wij, maar ook andere opdrachtgevers, keken voorheen vooral naar de uitvoeringsfase: wat doet de aannemer? Maar er moet in de ontwerpfase al een Veiligheids- en Gezondheidsplan zijn. Kun je dit ontwerp veilig bouwen én onderhouden? Voorafgaand aan de ontwerpfase moet je risico’s voor de omgeving in kaart brengen, zodat je daar in de ontwerpopdracht rekening mee kunt houden.’

Henk van Vulpen: ‘Kun je dit ontwerp veilig bouwen en onderhouden?’ Foto: Arenda Oomen

Handleiding voor ongevallen binnen én buiten het hek

Wat maakt deze handleiding zo bijzonder? De integrale benadering en een praktische vertaling van de wettelijke eisen. Nu zijn er twee ministeries en twee verschillende besluiten die over bouwveiligheid gaan. Het Arbeidsomstandighedenbesluit (ministerie SZW) gaat over ongevallen met personeel op een bouwplaats. Ongevallen in de omgeving vallen onder het Bouwbesluit (BZK). Van Vulpen: ‘Wij vinden dat risico’s op ongevallen binnen én buiten het hek moesten worden geïntegreerd in één handleiding. Die ligt er nu.’

‘Met gemeente om tafel om alle risico’s in beeld te krijgen’

Waar sla je materiaal op?

Voorbeeld van het veranderende inzicht noemt hij het kavelvullende gebouw van de Hoge Raad. Hoe bouw je boven water, hoe zit het met aan- en afvoerroutes, waar sla je materiaal op? Bij de sloop- en bouwwerkzaamheden voor het New Amsterdam Court House werd ook al gewerkt met het nieuwe stappenplan in de hand, zegt Van Vulpen. ‘We zijn als opdrachtgever in een heel vroeg stadium met de gemeente Amsterdam om tafel gaan zitten om alle risico’s in beeld te krijgen. De bouwplaats lag hier bijvoorbeeld strak tegen één van de drukste fietsroutes en wegen van de stad aan. En die wilde de gemeente absoluut niet afsluiten.’

Eerste plaats

Dergelijke voorwaarden moet je als opdrachtgever goed en in een vroeg stadium in beeld hebben, zegt Van Vulpen. ‘Zodat bij de uitvraag al duidelijk is waar inschrijvende partijen mee te maken krijgen. En je met hen kunt praten over hoe ze dergelijke knelpunten willen oplossen. Je kunt het niet maken dat zulke risico’s pas in een laat stadium in beeld komen, dat prijs en opleverdatum bij wijze van spreken al vast staan en dat de aannemer dan maar moet zien hoe het wordt opgelost.’ Zo ging het in het verleden te vaak wel, erkent Van Vulpen. ‘Veiligheid moet altijd op de eerste plaats komen, niet tijd of geld.’

Gemeente Amsterdam wilde drukke routes rondom nieuwbouw rechtbank per se open houden.

Bouwen in stedelijk gebied

Dat er steeds vaker in stedelijk gebied wordt gebouwd, maakt de noodzaak om in een vroeg stadium over veiligheid na te denken alleen maar groter, zegt Van Vulpen. ‘Bij zulke dichtheden en intensief gebruik van de ruimte kun je op je klompen aanvoelen dat je in een vroeg stadium om tafel moet. Met een gemeente, maar bijvoorbeeld ook met een school of een ziekenhuis in de buurt. Als je te laat bent,  zijn creatieve oplossingen vaak niet meer mogelijk. Er ontstaat tijdnood of de kosten worden veel hoger. We willen niet dat er een lagere prijs wordt geboden door af te dingen op veiligheid.’

‘Opdrachtgevers realiseren zich dat veiligheid tijdens bouw ook hun verantwoordelijkheid is’

Vóór ontwerpfase risico’s in kaart brengen

Over de hele breedte realiseren professionele opdrachtgevers zich dat veiligheid tijdens de bouw ook hun verantwoordelijkheid is, en dat zij daar ook op kunnen worden aangesproken. In het verleden lag het initiatief om bij bouwprojecten over de invloed op de omgeving te praten, vooral bij gemeentes. Van Vulpen: ‘Dan is het ontwerp vaak al ver gevorderd en ben je te laat. We willen nu al vóór de ontwerpfase risico’s voor de omgeving in kaart brengen zodat je daar in de ontwerpopdracht rekening mee kunt houden. De opdrachtgever moet dus het initiatief nemen.’

Het RVB heeft hier duidelijk de functie van aanjager vervuld, zegt Van Vulpen. De handleiding rondom veiligheid op de bouwplaats is uitgebreid en geïntegreerd met het stappenplan omgevingsveiligheid. ‘Er ligt nu een compact en integraal document waar duidelijk in staat wat er in de wet staat, wat dat in elke fase betekent en hoe je dat als opdrachtgever kunt waarmaken.’

‘Dit leidt tot een uniforme benadering van de markt’

Bewust

Het document is breed omarmd door bijvoorbeeld het Opdrachtgeversforum, waar alle publieke opdrachtgevers in bouw en infrastructuur in zijn vertegenwoordigd. In een druk bezochte bijeenkomst heeft het RVB in samenwerking met marktpartijen, vertegenwoordigers van diverse publieke opdrachtgevers zoals waterschappen, gemeentes en corporaties uitgenodigd om hierover te praten. ‘Het is overal goed ontvangen en ik denk dat we ons als opdrachtgevers nu beter bewust zijn van onze verantwoordelijkheden. Het leidt bovendien tot een uniforme marktbenadering.’

Henk van Vulpen: ‘Veiligheid moet altijd op de eerste plaats komen, niet tijd of geld.’ Bouwplaats NCIA Den Haag. Foto Bas Kijzers

Wetgeving wordt aangepast

Nog belangrijker: ‘Binnenlandse Zaken heeft aangekondigd de wetgeving omtrent omgevingsveiligheid aan te willen passen en bij onze integrale aanpak aan te willen sluiten.’ Van Vulpen: ‘In het rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid over de gedeeltelijke instorting van de parkeergarage bij Eindhoven Airport, staat ook integraliteit voorop. Er moet regie komen op de veiligheid in de bouw. Dat geldt voor de bouwplaats, voor de omgeving tijdens de bouw, maar ook voor veiligheid tijdens het gebruik. Onze handleiding levert daaraan een belangrijke bijdrage.’