Foto Energiepark Waalwijk, Brabant. Beeld: Riesjard Schropp

Sinds enige tijd biedt de rijksoverheid via biedboek.nl kavels voor de ontwikkeling van zonneparken en windenergie-gebieden aan. ‘Grond, kan, net zo goed als gebouwen, ingezet worden om een maatschappelijk doel te dienen,’ zegt Petra Meijboom, programmamanager bij het RVB.

‘In dit geval kunnen gronden worden gebruikt om duurzame en hernieuwbare energie op te wekken.’ De grond uit de rijksvastgoedportefeuille is niet te koop, maar er wordt een ‘zakelijk recht’ uitgegeven voor een bepaalde periode.

Petra Meijboom
Petra Meijboom: ‘Zelf proactiever worden rondom hernieuwbare energie is logisch.' Foto: Arenda Oomen

Markt toont interesse

De markt toonde de afgelopen jaren al steeds meer interesse in kavels op rijksgrond, om daar zonnepanelen en windturbines te plaatsen. Er zijn de afgelopen jaren dan ook circa 120 contracten afgesloten, vertelt Petra Meijboom, programmamanager inzet RWS-gronden voor duurzaamheid. ‘We reageerden tot 2018 vooral op vragen vanuit de markt en van andere overheden. Maar zelf pro-actiever worden rondom hernieuwbare energie is natuurlijk logisch. Gezien de wens van onze staatssecretaris en van onze directeur-generaal Annet Bertram om ons vastgoed meer in te zetten voor maatschappelijke doeleinden, en natuurlijk ook vanwege de ambities van het kabinet op het gebied van energietransitie en CO2-reductie.’

‘We willen iedereen een gelijke kans bieden’

Dat de kavels nu op biedboek voor iedereen zichtbaar zijn, bevordert bovendien de gewenste transparantie, zegt Meijboom. ‘De markt staat in de rij om dit kunstje te doen. Het RVB wil iedereen een gelijke kans bieden en bovendien met marktconforme prijzen werken. Eén op één deals passen niet in die opzet.’

Energie voor 700.000 huishoudens

Het Rijksvastgoedbedrijf heeft circa 90.000 hectare grond in beheer. Een deel ervan zet het Rijksvastgoedbedrijf in voor het opwekken van duurzame stroom met windmolens en zonnepanelen. In 2018 beschikte het Rijksvastgoedbedrijf over 116 contracten voor windmolens op land, 4 contracten voor windmolenparken op zee en 3 contracten voor de exploitatie van zonneparken. Dit staat gelijk aan zo’n 9 petajoule aan schone stroom - evenveel elektriciteit als zo’n 700.000 huishoudens jaarlijks gebruiken. Het Rijksvastgoedbedrijf ontving hiervoor vorig jaar 8,3 miljoen euro.

Toekomstig windpark Streepland, nabij Lage Zwaluwe.

‘Zonnepanelen in de berm van een snelweg’

Tenders-nieuwe-stijl

Voorbeelden van tenders-nieuwe-stijl (allebei gegund):

  • Windpark Streepland, bij Moerdijk: locatie voor 3 windturbines. Het RVB had al omgevingsvergunning aangevraagd; provincie Noord-Brabant stelde een green deal op: geselecteerde marktpartij moet deel van de opbrengst investeren in de omgeving en die omgeving wordt ook nauw betrokken bij de invulling daarvan.
  • Zonnepark A58, bij Etten-Leur: In samenwerking met gemeente konden partijen intekenen op de aanleg van een zonnepark op een bestaande geluidswal langs de A58.

Samenwerking met Rijkswaterstaat

Welke locaties zijn beschikbaar en geschikt voor zonneparken en/of windturbines? Het Rijksvastgoedbedrijf kan eigen agrarische gronden of gronden van andere materieel beheerders uitgeven en er is een samenwerking opgestart met Rijkswaterstaat. ‘RWS gebruikt gronden voor infrastructuur en heeft het overzicht welke gronden daarvoor nodig zijn. Als gronden de komende 20 jaar niet nodig zijn voor het primaire proces van RWS, kun je ze misschien goed benutten om hernieuwbare energie op te wekken. Of om hernieuwbare energie te koppelen aan bestaande infrastructuur, zonnepanelen in de berm van een snelweg bijvoorbeeld.’

‘RWS regelt waar het kan, RVB regelt hóe het kan’

RWS regelt wáár het kan, het RVB regelt hóe: de contacten en contracten met de markt en andere overheden. Meijboom: ‘Er is natuurlijk veel overleg en samenwerking met gemeente en provincie hierover.’

Onlangs ging een pilotprogramma gericht op het uitgeven van rijksgronden voor hernieuwbare energie van start met het ministerie van EZK. Bij tien projecten wordt gekeken wat de beste tender is en hoe het proces van planontwikkeling naar realisatie beter kan. De doorlooptijd van idee naar realisatie van een windmolenpark neemt nu al gauw tien jaar in beslag. Kan dat sneller? Kunnen de maatschappelijke kosten omlaag? In hoeverre is het van belang voor marktpartijen als een deel van de planontwikkeling al op voorhand is geregeld door de overheid? ‘Als bijvoorbeeld een omgevingsvergunning al is geregeld, loop je als marktpartij minder risico. En voor het rijk betekent het dat de Subsidie Duurzame Energie misschien eerder kan worden afgebouwd.’

Zonnepanelen in de Noordoostpolder
Zonnepanelen in de Noordoostpolder. Foto: Bas Kijzers

Het draait bij deze tenders zeker niet alleen om de hoogste opbrengst, benadrukt Meijboom. ‘Zorgvuldige inpassing in de omgeving is bij hernieuwbare energie enorm belangrijk, net zoals participatie. Het ligt erg gevoelig. Dat zagen we aanvankelijk vooral bij onrust rond de komst van windmolens, maar dat ontstaat nu ook bij zonnevelden. Weerstand betekent dat je extra aandacht moet besteden aan ruimtelijke inpassing. Dus is samenwerking erg belangrijk. Als Rijkswaterstaat denkt dat een locatie geschikt is, wordt dat natuurlijk overlegd met gemeente en provincie; vinden jullie dat ook een goed idee? Gemeentes gaan over een omgevingsvergunning, provincies over de ruimtelijke kwaliteit. Dus hier moet je alle stakeholders bij betrekken.’ Naast de hoogte van het bod kan daarom ook de aanpak van een marktpartij een rol spelen bij de gunning bij de tenders, zegt Meijboom. ‘Hoe richt een marktpartij een participatieproces in? Vloeit een deel van de opbrengsten terug naar de omgeving? Hoeveel subsidie is er nodig?’

Slufter
In het pilotprogramma worden mogelijke locaties voor de opwekking van duurzame energie in kaart gebracht.

Innovatie op meerdere gebieden

Deze pilot leidt naar verwachting ook tot innovatie op het gebied van hernieuwbare energie, verwacht Meijboom. Als het om de processen en de samenwerking gaat en ook breder, verwacht Meijboom. ‘Er wordt nu ingezet op zonneparken, maar wellicht gaat de aandacht van de energietransitie op rijksgronden straks meer uit naar biomassa of waterstof.’ En, zegt Meijboom, onderzoek naar meervoudig ruimtegebruik is natuurlijk ook een belangrijk punt. ‘Denk aan zonnepanelen op pootjes waar je gewassen onder kunt kweken. Zonnepanelen op geluidswallen. We beschouwen het als onze maatschappelijke verantwoordelijkheid om het voortouw te nemen en rijksgronden ook in te zetten voor experimenten om innovaties te ondersteunen.’

Zie ook:

A58 Etten-Leur
Ontwikkeling zonnepark Etten-Leur