Foto Impressie interieur toekomstige huisvesting European Medicines Agency (EMA) aan Zuidas in Amsterdam. Impressie: Rijksvastgoedbedrijf

De huisvesting van het Europees Geneesmiddelen Agentschap vraagt om een hoog tempo. ‘Dat kan, door slimme keuzes te maken.’

Het is oktober 2017. Er staan fraaie artist impressions van de nieuwe Amsterdamse huisvesting voor het Europees Geneesmiddelen Agentschap (EMA) in het bidbook. Het Rijksvastgoedbedrijf overlegt met de gemeente Amsterdam over het voorlopig ontwerp en de benodigde vergunningen. De aanbesteding staat op Tenderned. Er zijn vergaande gedachtes over constructie en beste bouwmethode van het pand. Projectmanager Petra Lutke Schipholt: ‘We behandelden het hier intern als een project. Maar er wás natuurlijk helemaal nog geen project.’ Een maand later was dat er wel: toen besloten de lidstaten van de EU dat het EMA vanuit Londen naar Amsterdam ging verhuizen. En kon het RVB dus direct uit de startblokken.

Petra Lutke Schipholt: ‘Tempo maken kan als je slimme keuzes maakt.’ Foto: Arenda Oomen

‘Het ging niet alleen om het binnenhalen van het hoofdkantoor, maar ook om interessante bijvangst’

Wie wint de hoofdprijs?

Negentien Europese landen streden in 2016 en 2017 om de hoofdprijs: het  huisvesten van het nieuwe hoofdkantoor van het EMA, dat vanwege de Brexit Londen moet verlaten. Het ging niet alleen om het binnenhalen van het hoofdkantoor van een prestigieus Europees agentschap, maar ook om interessante ‘bijvangst’: de overkomst van honderden werknemers en hun gezinnen, de naar schatting 35.000 zakelijke bezoekers die het EMA op jaarbasis krijgt en de aantrekkingskracht die de vestiging van het EMA op aanverwante bedrijven zal uitoefenen.

Wouter Bos leidde de Nederlandse lobby en VWS klopte al in een vroeg stadium aan bij het Rijksvastgoedbedrijf. De input van het agentschap zelf rondom de gewenste huisvesting beperkte zich tot hoofdlijnen: een groot congrescentrum met onder andere twee vergaderzalen voor 120 man, een auditorium en heel veel kantoorruimte, dichtbij een internationale luchthaven. ‘We zijn in een vroeg stadium in Londen gaan kijken hoe het EMA was gehuisvest’, zegt Petra Lutke Schipholt. Fokke van Dijk, architect bij het RVB, zag in het zakendistrict Canary Wharf een ‘functionele glazen toren’. De gewenste omvang van de vergaderzalen bleek in bestaand vastgoed in Amsterdam niet beschikbaar.

‘We zijn in een vroeg stadium in Londen gaan kijken hoe het EMA was gehuisvest’

‘Transparant en rationeel’: impressie van de nieuwbouw die in hoog tempo verschijnt aan de Domenico Scarlattilaan aan de Amsterdamse Zuidas. Impressie: Rijksvastgoedbedrijf

De drive is groot

Dus stelde Nederland in het bidbook nieuwbouw voor, en gedurende de bouwtijd passende tijdelijke huisvesting. Lutke Schipholt: ‘We ontwerpen als RVB niet meer vaak zelf, maar we hebben die kennis natuurlijk nog wel in huis. Dat scheelde nu veel tijd en geld.’ Toen Amsterdam in november 2017 daadwerkelijk als vestigingsplaats werd uitverkoren ontstond er acuut een enorme vibe, omschrijft ze. ‘De drive hier intern is enorm groot. Er is een hele goede sfeer, we gaan waarmaken wat we hebben beloofd, laten zien dat we dit kunnen.’

Spark werd in negen maanden tijd van casco getransformeerd tot passende tijdelijke huisvesting. Foto: Ronald Tilleman

Anderhalf jaar later is het proces helemaal op stoom. Het EMA is inmiddels tijdelijk gehuisvest in Spark, een gebouw dat het RVB aanvankelijk had gehuurd voor dit doel, maar inmiddels heeft aangekocht. Van casco werd dat in nog geen negen maanden tijd getransformeerd tot passende tijdelijke huisvesting, inclusief de gewenste vergadercapaciteit. Hoe haal je die snelheid? Lutke Schipholt: ‘We hebben met alle betrokken partijen (bouwer OVG, RVB en ministerie van VWS) met een lean-planning gewerkt, op dagniveau. Wie doet wat in welke ruimte en wat heb je dan nodig van wie. Die planning gaat over álles: van technische installaties tot de catering, de vloerbedekking en de prullenbakken.’ De aansturing is strak, maar geeft de mensen op de werkvloer ook wel ruimte, benadrukt Lutke Schipholt. ‘Je moet niet overal bovenop willen zitten. Op de werkvloer kunnen ze onderling ook heel goed afspraken maken als ze weten wat ze wanneer voor elkaar moeten hebben.’ Op de Zuidas verrijst ondertussen in hoog tempo het nieuwe hoofdkantoor. Lutke Schipholt omschrijft het ontwerp als ‘transparant, rationeel en state of the art.

EMA
Geen ondergrondse parkeergarage aanleggen scheelt erg veel tijd. Foto: Erik Jansen

Vergunning in vier weken rond

Ook hier zat de snelheid er van meet af aan goed in, zegt Lutke Schipholt. De bouwcombinatie (Dura Vermeer en Heijmans) kon snel aan de slag met het voorontwerp, ook omdat het RVB dat al met gemeente, welstand en brandweer had voorbesproken. ‘Binnen vier weken lag er een vergunning. Uniek.’ Indien nodig wordt er gewerkt met twee ploegen, er is een vergunning om zes dagen per week van 07.00 tot 23.00 uur te werken. ‘Dat is niet permanent nodig.’

Ema Gebouw, Hoogste punt
Door de slimme bouwmethodes groeide de betonnen kern van de nieuwbouw met 10 centimeter per uur. Foto: Bob Janssen

‘Staal is een soort meccano. Als je het goed voorbereidt kun je het snel in elkaar zetten’

Parkeren bij de buren

Tempo maken kan als je slimme keuzes maakt, zegt de projectmanager. De constructieve betonnen kern is opgebouwd met een glijbekisting. Lutke Schipholt: ‘Duurder, maar snel. De kern groeide tien centimeter per uur!’ Constructief wordt vooral staal gebruikt en weinig beton. ‘Staal is een soort meccano. Als je het goed voorbereidt kun je het snel in elkaar zetten. Beton droogt langzaam.’ Er komt geen ondergrondse parkeergarage, die veel bouwtijd vergt. ‘We huren straks ruim 100 plekken bij de buren.’

Maar als grootste geheim voor het succes tot nog toe, noemt ze de goede samenwerking. ‘Binnen het RVB, maar ook tussen ons en het ministerie van VWS, met de bouwcombinatie en álle betrokkenen. Lutke Schipholt: ‘Natuurlijk, iedereen voelt de druk. Maar iedereen gáát er ook helemaal voor. Het doel is dat we het in één keer goed doen, dat we samenwerking opzoeken zonder elkaars verantwoordelijkheden te doorkruisen. Dit is zo enorm leuk, er is echt een gezamenlijke kick: we gaan dit voor elkaar krijgen!’

Spark wordt rijkskantoor

In gebouw Spark (naast station Sloterdijk) gebruikt het EMA sinds 11 maart 850 werkplekken, verdeeld over 14.000 m². In de nieuwbouw, die pal naast station Amsterdam RAI aan de Domenico Scarlattilaan komt, heeft het EMA vanaf half november 2019 40.000 m² en 1300 werkplekken. Spark wordt dan een rijkskantoor.