Tekst Anka van Voorthuijsen
Foto Nederlandse F35. Beeld: Defensie

Eind 2019 komen de eerste F-35’s naar de vliegbasis Leeuwarden, drie jaar later moet ook vliegbasis Volkel de nieuwe straaljagers kunnen huisvesten. Dat vereist onder meer nieuwe werkplaatsen en simulatorgebouwen. Hans Schimmel is namens het Rijksvastgoedbedrijf projectmanager om de benodigde infrastructuur te realiseren.

F-35? Het zegt de meeste mensen niet veel, weet Schimmel. ‘De term Joint Strike Fighter is inderdaad veel bekender.’ Of de aanschaf van de toestellen goed is voor de economie en extra banen oplevert? Hoe het zit met eventuele geluidsoverlast voor omwonenden? ‘Voor ons als Rijksvastgoedbedrijf is het gewoon een gegeven dat die F-35’s komen. Het is onze taak om te zorgen dat de infrastructuur op de vliegbases tijdig en goed op orde is.’

‘De motoren moeten af en toe stilstaand proefdraaien. Dan veroorzaakt zo’n toestel geluidsoverlast’

Binding

De samenwerking met Defensie is prima, benadrukt hij. ‘Defensie overlegt regelmatig met de omwonenden van de verschillende vliegbases. Wij zijn daarbij secretaris. Ook al gaat het bij dat overleg met de omgeving zelden over infra: zo weten wij wel wat er speelt en houden we binding met alle belanghebbenden.’ De voorzieningen kunnen natuurlijk wel van belang zijn voor het beperken van mogelijke overlast, zegt Schimmel. ‘De motoren moeten af en toe stilstaand proefdraaien. Dan veroorzaakt zo’n toestel geluidsoverlast. Met TNO en Defensie is er overleg wat dan het beste ontwerp is, aarden wallen of bijvoorbeeld betonnen schermen, zodat de overlast voor de omgeving zo veel als mogelijk beperkt blijft.’

Hans Schimmel: ‘Met TNO en Defensie is er overleg wat dan het beste ontwerp is, aarden wallen of bijvoorbeeld betonnen schermen.’ Foto: Arenda Oomen

‘In de F-35 zit je alleen. Je kunt het vliegen dus alleen maar in een simulator leren’

Simulator

De 37 nieuwe straaljagers vervangen op termijn de huidige F-16’s die nu op de vliegbases van Volkel en Leeuwarden en in de VS staan. ‘Dit zijn hele andere toestellen. Technisch ingewikkelder, zwaarder. Voor deze F-35 zijn veel speciale voorzieningen nodig.’ Van groot belang is de vliegsimulator, waarvan elke basis er nu één heeft. ‘In de F-35 zit je alleen, er zijn geen tweezitters. Je kunt het vliegen dus alleen maar in een simulator leren en daarom zijn er meer simulatoren per locatie nodig.’ Een simulator is voorzien van enorm veel high tech. Schimmel: ‘Het gebouw er omheen is daarom natuurlijk goed beveiligd.’

Naast de simulatorgebouwen krijgt elke basis een operationeel centrum voor het squadron en komen er werkplaatsen voor het onderhoud aan de vliegtuigen. Er wordt zo veel mogelijk gebruik gemaakt van de bestaande infrastructuur. Daar waar nodig wordt die aangepast aan de eisen van de F-35. Leeuwarden krijgt ook nog een compleet nieuw distributiemagazijn. Schimmel: ‘Bij het gehele F-35 infrastructuurproject gaat het in totaal om ongeveer 33 deelprojecten, met een financiële omvang van rond de 140 miljoen euro en een looptijd van zo’n negen jaar. We zijn in 2014 begonnen, in 2023 willen we klaar zijn.’

Tekening van het kantoor en lesgebouw, nu in aanbouw in Leeuwarden. ‘Ongeveer 33 deelprojecten, met een financiële omvang van rond de 140 miljoen euro en een looptijd van zo’n negen jaar’

Strenge eisen

Konden de bestaande gebouwen niet eenvoudig worden aangepast voor dit nieuwe type straaljager? ‘Logische vraag, maar: nee. De beveiligingseisen voor deze nieuwste generatie straaljagers zijn strenger. En het toestel zelf is anders samengesteld. Dat stelt bijvoorbeeld andere eisen aan de vochtigheid en de temperatuur in een werkplaats. Alles wat met de F-35 te maken heeft, ook als het gaat om support equipment zoals trappetjes en steigers die nodig zijn bij het onderhoud aan een vliegtuig, wijkt af van dat wat voor de F-16 wordt gebruikt.’

‘Het hoeft geen architectonisch hoogstandje te zijn, maar het mag best smoel hebben’

Glaslagen

In hoeverre valt er qua design nog eer te behalen aan deze opdracht? Gaat het om legergroene romneyloodsen? Schimmel: ‘Nee, absoluut niet. Het wordt functioneel, maar er komt toch wel een mooi jasje omheen. Het hoeft geen architectonisch hoogstandje te zijn, maar het mag best smoel hebben.’ De gebouwen zijn weliswaar niet zichtbaar vanaf de openbare weg, maar voldoen wel aan ‘redelijke eisen van welstand’ én uiteraard aan de hier geldende Arbo-eisen en wetgeving. Schimmel: ‘In onze wet staat dat er in een kantooromgeving waar langer dan twee uur per dag wordt gewerkt, daglicht-toetreding moet zijn. Dus wij willen ramen in een dergelijk gebouw. Dan loop je wel tegen de hoge veiligheidseisen aan die de VS stellen. Daar hebben we dus veel studie naar gedaan en nu hebben we een pakket met verschillende lagen glas voorgesteld dat net zo veilig is, en waar de VS mee in hebben gestemd.’

Kantoor en lesgebouw in aanbouw. ‘Dus wij willen ramen in een dergelijk gebouw. Dan loop je wel tegen de hoge veiligheidseisen aan die de VS stellen’

Bakzeil

Elk land ontwerpt eigen voorzieningen voor het nieuwe type gevechtsvliegtuig, onder supervisie van de VS. Er zijn geen standaard-ontwerpen voor de gebouwen. Nederland heeft met Noorwegen, dat al verder is met de ontwikkelingen, wel overleg. ‘Daar zijn we begin 2015 geweest, om te horen waar zij tegenaan liepen. Noorwegen heeft bakzeil gehaald bij die ramen. Wij uiteindelijk niet.’