Tekst Isabel van Lent

De renovatie van het Binnenhof is een project van de lange adem, met drie fasen die ongeveer evenveel tijd in beslag nemen: besluitvorming, projectvoorbereiding en uitvoering. In 2020 moet het Binnenhof leeg zijn en klaar voor een 5,5 jaar durende renovatie.

‘Dit complex is gedurende acht eeuwen in stukjes tot stand gekomen. Al die tijd is er gebouwd, afgebroken en verbouwd. Dat maakt het zo bijzonder; je loopt door een geschiedenisboek’, zegt Pieter Dijckmeester, projectdirecteur bij het Rijksvastgoedbedrijf en sinds vier jaar trekker van een intensief renovatietraject. De beslissing om de deuren van het centrum van de Nederlandse politiek voor een aantal jaar te sluiten, is immers niet zomaar genomen. Het Rijksvastgoedbedrijf hakte die knoop niet zelf door, maar de bewindspersonen en parlementsleden die de gebruikers zijn van het Binnenhof. Dijckmeester: ‘Er zijn verschillende varianten uitgewerkt en met hen besproken. De scenario’s waarbij het Binnenhof gefaseerd gerenoveerd zou worden, waren aanzienlijk ingewikkelder, langduriger en duurder dan het scenario waarbij alles in één keer zou gebeuren.’ Een ander belangrijk bezwaar tegen een gefaseerde renovatie, was dat er veiligheidsproblemen konden ontstaan. In 2016 werd dan ook definitief besloten om het Binnenhof in één keer te renoveren.

‘Je loopt door een geschiedenisboek'

Verknoopte techniek

Dijckmeester schetst de voordelen van deze integrale aanpak. ‘De laatste decennia is een omvangrijk pakket aan techniek in de gebouwen aangebracht. Je kan nog precies zien wanneer de telefoonleidingen, gasaansluitingen en computerverbindingen zijn aangelegd. Het is een verzameling aan technische infrastructuur die volledig met elkaar verknoopt is geraakt. Die techniek moet volledig worden vervangen.’ Daarnaast moeten een paar ingewikkelde ingrepen plaatsvinden, zoals asbestsanering en het aanbrengen van nieuwe dakbedekking. Een zeer ingrijpende operatie, aangezien het hele politieke proces tijdelijk van het Binnenhof zal moeten verdwijnen. Dat gebeurde nog niet eerder. Dijckmeester: ‘Nederland is een van de weinige landen in de wereld waar het bestuur al eeuwenlang op dezelfde plek zetelt.’ Zelfs Prinsjesdag zal op een andere locatie worden georganiseerd. Op welke locatie de Koning zijn troonrede vanaf 2020 zal uitspreken bepaalt het parlement.

Pieter Dijckmeester: ‘Een aantal dingen moet in het geheim, maar wat we kunnen laten zien, laten we ook zien’ Foto: Arenda Oomen

‘Om geheimhouding te garanderen, houden experts zich met verschillende delen van het complex bezig.’

Geheimhouding

In 2017 kon het Rijksvastgoedbedrijf volop verder met de planvorming. Om de veiligheid op het Binnenhof te garanderen, is de opdrachtverlening voor de renovatie officieel geheim verklaard. Dat wil zeggen dat er geen Europese aanbesteding plaatsvindt voor bouwbedrijven, architecten, installateurs en andere specialisten. Dijckmeester: ‘Dan komt er te veel informatie naar buiten over hoe het complex in elkaar zit.’ Om de geheimhouding te garanderen, houden diverse experts zich met verschillende delen van het complex bezig. Momenteel werken de architecten aan een voorontwerp, nadat ze eerder een structuurontwerp maakten, een plan op hoofdlijnen. In het structuurontwerp worden aanbevelingen gedaan over hoe de aanwezige techniek verwijderd kan worden en wat er nodig is om het pakket aan technische infrastructuur opnieuw aan te leggen. Ook de ontsluiting en de routing binnen het complex worden onder de loep genomen. Dijckmeester legt uit: ‘Er moeten dagelijks veel mensen in en uit, dus kijken we goed naar de entrees. Die willen we aantrekkelijk maken zodat iedereen zich prettig en welkom voelt, maar ook omdat we tegelijkertijd een goede doorstroming kunnen regelen, met alle veiligheidsmaatregelen die nodig zijn.’

Binnenhof
‘Een van de plannen is om een loopbrug over het Binnenhof heen te bouwen, zodat iedereen het complex vanuit uniek perspectief kan bekijken.’ Foto: Corné Bastiaansen

Loopbrug

Het Binnenhof is niet alleen het epicentrum van de Nederlandse politiek, maar ook het historische hart van de binnenstad van Den Haag. Het is een levendige plek en vormt een natuurlijke route voor veel voetgangers en fietsers. Daarom overlegt Dijckmeester namens het Rijksvastgoedbedrijf met de gemeente Den Haag, betrokken ondernemers uit de buurt en vertegenwoordigers van de culturele en toeristische sector om het gebied tijdens de renovatie levendig te houden. Samen werken zij aan een omgevingsprogramma met activiteiten rond het Binnenhof tijdens de renovatie. ‘We hebben in de gemeente een belangrijke partner om dit tot een goed einde te brengen.’ Het idee is om de geschiedenis van het Binnenhof en van Nederland als thema te gebruiken. Een van de plannen is om een loopbrug over het Binnenhof heen te bouwen, zodat iedereen het complex vanuit uniek perspectief kan bekijken. Het verhaal van de geschiedenis van het Binnenhof als hart van de democratie kan hier verteld en verbeeld worden. Dat geldt ook voor het verhaal van de renovatie. Dijckmeester: ‘Een aantal dingen moet in het geheim, maar wat we kunnen laten zien, laten we ook zien.’

Meer lezen: Rijksvastgoedbedrijf.nl/binnenhof

Trêveszaal Binnenhof
De renovatie van het Binnenhof is een ingewikkelde coördinatieopgave. De bewoners verhuizen tijdens het zomerreces van 2020, om in de kerstperiode van 2025 weer terug te keren. Intussen worden ze ondergebracht op andere locaties. De Tweede Kamer verhuist naar Bezuidenhoutseweg 67, het oude ministerie van Buitenlandse Zaken. De Eerste Kamer en de Raad van State komen aan het Lange Voorhout 34-36/Kazernestraat, voorheen onderkomen van de Hoge Raad. Algemene Zaken gaat naar het terrein van het Catshuis. Aan die locaties moet nog wel het nodige gebeuren. Op de foto kabinet Rutte III in de Trêveszaal. Beeld: Valerie Kuypers

Internationale samenwerking

Deze renovatie is niet met een andere in Nederland te vergelijken. Er is immers maar één parlementair centrum. In het buitenland kennen ze dit soort projecten wel. Zo is het Palace of Westminster in Londen, de huisvesting van het Britse parlement, dringend aan renovatie toe. Om ervaringen uit te wisselen organiseerde het Rijksvastgoedbedrijf in november 2017 een internationale conferentie over parlementsrenovaties. Dijckmeester: ‘We hebben met elf landen ervaringen uitgewisseld. Het is heel interessant om te horen hoeveel raakvlakken er zijn. Zo kost de besluitvorming in dit soort processen altijd veel tijd. Die moet je er dus ook voor uittrekken. Verder is het belangrijk om veel deskundigheid om je heen te verzamelen en oog te hebben voor de omgeving.’ De intensieve samenwerking van het Rijksvastgoedbedrijf met de gemeente Den Haag om het gebied levendig te houden gedurende de renovatie, bleek inspiratiebron te zijn voor andere landen. Deze internationale samenwerking krijgt dan ook zeker een vervolg.