Portefeuille

Dit artikel hoort bij: Jaarverslag 2015

Op zoek naar de beste strategie

Tekst Michiel Zonneveld
Foto Het Nationaal Militair Museum (NMM) op de voormalige vliegbasis Soesterberg ontving in januari, ruim twee weken na de opening door koning Willem-Alexander, zijn 50.000e bezoeker. Foto: Corné Bastiaansen

Yvonne van der Brugge heeft als directeur portefeuillestrategie en portefeuillemanagement een even uitdagende als ingewikkelde opdracht. Met haar directie moet ze antwoord geven op de vraag wat de beste vastgoedstrategie is. Het gaat dan om vragen als: hoeveel van de huidige 13,3 miljoen vierkante meter vloeroppervlak vastgoed hebben we straks nog nodig? Hoe kan dat op de lange termijn het beste worden beheerd? Hoe draag je bij aan de duurzaamheid en veiligheid van dat vastgoed? En niet op de laatste plaats: hoe houden we rekening met het maatschappelijk rendement?

Yvonne van der Brugge-Wolring
Yvonne van der Brugge werkt sinds 2014 bij het Rijksvastgoedbedrijf. Ze is afgestudeerd als bouwkundige en volgde een post-HBO-opleiding Business Administration aan de Hogeschool Rotterdam. Ze is namens het Rijksvastgoedbedrijf lid van de Raad voor Vastgoed Rijksoverheid, die kennis deelt met grote uitvoerende vastgoeddiensten als ProRail, Rijkswaterstaat en Staatsbosbeheer. Ook is ze president van PuRE-net, het internationaal netwerk van vastgoeddiensten. Foto: Arenda Oomen

Verschillende rollen

Van der Brugge: 'Wat het beeld voor de buitenstaander wellicht ingewikkeld maakt is dat we niet voor al het rijksvastgoed dezelfde rol vervullen. Als je kijkt naar de kantoren dan zijn wij als Rijksvastgoedbedrijf de eigenaar én beheerder en doen we dus eigenlijk alles. Bij het vastgoed van Defensie zitten we in een adviesrol. Dus we adviseren Defensie over hoe ze met hun portefeuille omgaan en hoe ze die portefeuille kunnen onderhouden. Vervolgens kunnen ze ons dan weer de opdracht geven dat onderhoud uit te voeren.'

Meer mensen op cel

'De derde hoofdmoot van de vastgoedportefeuille zijn bijvoorbeeld gevangenissen of andere penitentiaire inrichtingen. Ook daar hebben we weer net een andere rol. Daar zijn wij de eigenaar van het gebouw, maar de Dienst Justitiële Inrichtingen (V&J) bepaalt, in overleg met en na advies van ons, wat er gebeurt.’ Als voorbeeld noemt ze de discussie over de gevolgen die de keuze om vaker meer mensen op een cel te plaatsen moet hebben voor het  wel of niet afstoten van gevangenissen. ‘Wij weten op basis van onze vastgoed-expertise welke gevangenissen het best kunnen worden aangepast, en bij welke gevangenissen dat niet kan en dus wellicht beter kunnen worden afgestoten. De uiteindelijke keuze is natuurlijk voor DJI op basis van hun bedrijfsvoering.’

‘Minder rijkskantoren: 136 miljoen euro besparing per jaar’

Minder kantoren

De toegevoegde waarde van het Rijksvastgoedbedrijf in al die rollen is dat ze drie vormen van deskundigheid in zich verenigt. Van der Brugge ‘Om te beginnen kennen we de klanten goed. Op de tweede plaats zijn we op de hoogte van de politiek-bestuurlijke context. En we weten veel van vastgoed.’ Een voorbeeld waarin die toegevoegde waarde zich concreet uitbetaalde is volgens haar de besparing op kantorenportefeuille. ‘We zijn er in onze masterplannen in geslaagd om meer ambtenaren op een goede manier in minder gebouwen te krijgen. Daardoor is het mogelijk om 136 miljoen euro per jaar te besparen.’
In 2015 is verder in totaal 120 miljoen aan overtollig vastgoed verkocht. Het grootste deel van dit bedrag is afkomstig van de verkoop van het voormalig Paleis van Justitie (61 miljoen).

Nieuw stelsel, nieuwe strategie

In 2015 is hard gewerkt aan een nieuw rijkshuisvestingsstelsel voor kantoren. Dat is vanaf 2016 van start gegaan. In dit nieuwe stelsel zijn de huur- en verhuurrelaties tussen de ministeries en het Rijksvastgoedbedrijf anders geregeld, maar dan zo dat het voor iedereen veel meer duidelijkheid geeft.
Van der Brugge: ‘Een andere grote opgave was het ontwikkelen van een strategische visie op het totale vastgoedbeheer, de vastgoedportefeuillestrategie. We hebben een vijftal uitgangspunten waarop we sturen.’ Ze somt de punten op: 'duurzaamheid is een belangrijke factor. De veiligheid en kwaliteit van het vastgoed. De aard en omvang van de portefeuille, waarbij rekening wordt gehouden met de wensen van de politiek. En het maatschappelijk rendement.’

Maatschappelijk rendement

Dit laatste punt weegt zwaar in de afwegingen van het Rijksvastgoedbedrijf, zegt Van der Brugge. ‘Tot 2020 gaan we 3 miljoen vierkante meter aan gebouwen verkopen. Je kan er dan voor kiezen gebouwen aan de hoogste bieder te verkopen. Maar je kan bijvoorbeeld ook rekening houden met de beleidsdoelen die de overheid heeft of het effect op de omgeving. Denk bijvoorbeeld aan de krimpgebieden. Je stelt je dan de vraag: wat voor gevolg heeft de verkoop van vastgoed op bijvoorbeeld de economie van zo’n gebied?'

‘Als zij wonen en zorg willen promoten, kunnen we daarop sturen’

Lelystad

'Heel concreet speelt de vraag naar het maatschappelijk rendement bij het afstoten van vier gebouwen in Lelystad. De economie in die stad ontwikkelde zich de laatste jaren minder snel. Als we die gebouwen zomaar verkopen kan dat negatieve effecten op de leefbaarheid en de economie van Lelystad hebben. Daarom zijn we met het stadsbestuur en de provincie in overleg gegaan en hebben we samen gewerkt aan de visie op de ontwikkeling van de stad en hoe onze gebouwen daarin van betekenis kunnen zijn. Dus als zij bijvoorbeeld wonen en zorg willen promoten, kunnen we daar in het verkoopproces op sturen.’

Motto

Het koppelen van vastgoedontwikkeling aan sociale vraagstukken sluit nauw aan bij Van der Brugges vorige baan als directeur gebiedsontwikkeling bij woningbouwcorporatie Vidomes. ‘Daar was ik veel bezig met buurten en wijken waar sociale problemen zijn. Je was permanent met burgemeesters en wethouders in gesprek. Dat is ook de reden dat ik me goed kan vinden in ons motto: het Rijksvastgoedbedrijf zet vastgoed in voor de realisatie van rijksoverheidsdoelen, in samenwerking met, en met oog voor de omgeving.’

PuRE-net

PuRE-net is het public real estate network waarin 18 Europese landen zijn vertegenwoordigd. In november 2015 werd Van der Brugge benoemd tot president. Het doel is kennis te delen en thema’s als duurzaamheid en het omgaan met nieuwe Europese wetgeving op de agenda te zetten. ‘Dit soort samenwerking met andere overheden is  vanuit het oogpunt van beheer heel belangrijk’, legt Van der Brugge uit. ‘De reden is dat overheidsgebouwen vaak een bijzonder karakter hebben. ‘Dan heb ik het niet over de kantoren, maar over wat wij de ‘specialties’ noemen, zoals gevangenissen en musea’. In de particuliere vastgoedsector is de kennis daarover relatief beperkt. Met andere overheden kunnen we ervaringen uitwisselen en benchmarks voor bijvoorbeeld kwaliteit en exploitatie opzetten.’

De portefeuille van het Rijksvastgoedbedrijf bestaat onder andere uit gevangenissen, rechtbanken, kazernes, vliegvelden, defensieterreinen, ministeries, havens, belastingkantoren, monumenten, musea en paleizen.

  • Klik hieronder op de > pijlen in de foto of op de bullets onder de foto's en bekijk een deel van onze portefeuille.

Frederikkazerne, Den Haag

De entree en het legeringsgebouw “Citadel” op de Frederikkazerne waarin ook de bewaking is ondergebracht. Ook op de Frederikkazerne is in 2015 onderhoud en renovatie gepleegd, bijvoorbeeld in gebouw 148 (gezondheidscentrum).

Foto: Corné Bastiaansen

Hembrugterrein, Zaanstad

Het Rijksvastgoedbedrijf werkt mee aan de herontwikkeling van het voormalig defensieterrein HEMbrug. Samen met de gemeente Zaanstad en de provincie Noord-Holland transformeren we HEMbrug naar een bedrijventerrein voor creatieve industrie, recreatie en toerisme, met behoud van (cultuur)historische waarden.

Foto: hembrugontwikkelt.nl

Ruïne van Strijen

Het Rijksvastgoedbedrijf heeft circa 750 rijksmonumenten in portefeuille. Minister Blok heeft in 2015 29 monumenten die niet (meer) worden gebruikt voor de primaire taken van de overheid overgedragen aan de stichting Nationale Monumentenorganisatie (NMo). Het gaat bijvoorbeeld om oude kastelen, ruïnes, kerken en gedenknaalden, waaronder de ruïne van Strijen.

Foto: Riesjard Schropp

De Resident, Den Haag

In april 2015 overhandigt het Rijksvastgoedbedrijf de sleutel van de vernieuwde Resident in Den Haag aan de gebruikers, de ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW).

Foto: René Verleg

Hoge Raad der Nederlanden, Den Haag

Het Rijksvastgoedbedrijf ontwikkelde nieuwbouw voor de Hoge Raad der Nederlanden. Op 14 januari 2015 bereikte de nieuwbouw voor de Hoge Raad zijn hoogste punt. Vanaf 1 maart 2016 is de Hoge Raad der Nederlanden gevestigd aan het Korte Voorhout 8 in Den Haag.

Foto: Bas Kijzers

Museum Meermanno, Den Haag

De ministerraad stemt op 3 juli in met het voorstel om 10 rijksmusea vanaf 1 januari 2017 zelf verantwoordelijk te maken voor het beheer en onderhoud van hun gebouwen. Van de 17 rijksmusea blijven 7 rijksmusea tijdens de proefperiode gebruik maken van de diensten van het Rijksvastgoedbedrijf, waaronder het museum Meermanno in Den Haag.

Foto: Arenda Oomen

Paleis Huis ten Bosch, Den Haag

Het Rijksvastgoedbedrijf laat Paleis Huis ten Bosch renoveren, een rijksmonument waarvan de oudste delen uit de 17e eeuw zijn. De tijdelijke openstelling van de Oranjezaal in het najaar van 2015 trok maar liefst 49.673 enthousiaste bezoekers. Meer informatie op www.rijksvastgoedbedrijf.nl/huistenbosch

Foto: RVD

Artillerie Schietkamp Oldebroek

Het Rijksvastgoedbedrijf beheert ongeveer 30.000 hectare defensieterreinen. Ruim 2/3 deel daarvan is oefen- en schietterrein. Deze terreinen bevatten belangrijke beschermde natuurwaarden. Dit heeft onder andere te maken met het bijzondere gebruik. Soms worden er op de terreinen bijzondere ontdekkingen gedaan, zoals in 2015 de rimpelpoppenrover, een bijzonder loopkever.

Niels Gilissen, fauna-ecoloog bij het Rijksvastgoedbedrijf

Justitieel Complex, Zaanstad

De nieuwbouw van een penitentiaire inrichting (PI) in Zaanstad, in opdracht van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI), vervangt verouderde capaciteit in deze regio. De 5500 zonnepanelen die in 2015 op het dak werden geplaatst, zijn één van de vele duurzame energievoorzieningen die zijn aangebracht in het complex en zal met deze energievoorzieningen over een heel jaar energieneutraal draaien.

Foto: Fred Meijer

Huis Doorn, Doorn

Als hoeder van Rijkserfgoed heeft het Rijksvastgoedbedrijf een masterplan opgesteld om het landschap rond Huis Doorn, een groen Rijksmonument, te renoveren en in oude luister te herstellen.

Foto: Cary Markerink

Perceel grond, Oostenburgeiland Amsterdam

Het Rijksvastgoedbedrijf gaat dit perceel van 2 hectare op het historische Oostenburgeiland in Amsterdam verkopen. Het Amsterdamse schiereiland is sinds de VOC-tijd in het bezit van de Staat. De gemeente en het Rijksvastgoedbedrijf zijn overeengekomen dat er op dit stukje woningen komen.

Foto: Bas KIjzers