Tekst Michiel Smit
Foto Schilderwerk aan de stalen punt van de 142 meter hoge Hoftoren in Den Haag, waar onder meer het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap is gevestigd. Foto: Bas Kijzers

Ruim 1 miljard euro werd er in 2015 besteed aan het onderhoud van rijksvastgoed. Niels de Haan zorgt er als senior adviseur vastgoedbeheer voor dat het geld doelmatig wordt besteed en dat de gebouwen in goede staat zijn en blijven. Over dagelijks en planmatig onderhoud en een bijzonder project: de Hoftoren in Den Haag. Wat komt daar zoal bij kijken?

Dagelijks en planmatig

Er is dagelijks onderhoud en planmatig onderhoud, vertelt De Haan. Bij dagelijks onderhoud gaat het bijvoorbeeld om onderhoud van liften en klimaatinstallaties en het oplossen van eventuele storingen. Planmatig onderhoud wordt omschreven in de meerjarenuitvoeringsplannen. Dat gaat over zaken als schilderwerk en het vervangen van installaties. De Haan vervolgt: 'Wij sluiten voor het dagelijks onderhoud contracten af met bedrijven. In die contracten staan onder meer afspraken over wettelijke verplichtingen en hersteltijden van storingen. Als afspraken in het contract niet worden nagekomen, ga ik in gesprek met het verantwoordelijke bedrijf over hoe dat komt en welke maatregelen zij gaan nemen om het in de toekomst beter te krijgen.'

‘Stalen punt is breinbreker voor gebouwbeheerders’

Hoftoren

De Haan 'doet' veel gevangenissen, maar heeft ook andere gebouwen in portefeuille. Zoals de 142 meter hoge Hoftoren, waar onder meer het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) is gevestigd. Het meest herkenbare element van het gebouw is de stalen punt, waaraan het gebouw zijn bijnaam 'de vulpen' ontleent. Diezelfde stalen punt is een breinbreker voor gebouwbeheerders, want de onderhoudsliften kunnen niet op alle plekken komen. Als er dus iets geschilderd moet worden, is dat een complexe klus die door alpinisten-schilders met abseiluitrusting moet worden uitgevoerd.
De Haan: 'Omdat Den Haag dicht aan zee ligt, roesten staalconstructies sneller door de zoute zeewind, zeker bij zo'n punt die hoog in de lucht steekt. Het gebouw is opgeleverd in 2003, maar vorig jaar was het al tijd voor een schilderbeurt. Dit gebeurt met speciale menieverf die ook op boorplatforms wordt gebruikt. Die verf moet bij droog weer worden aangebracht, dus op veel dagen kon niet worden gewerkt. En het mag ook niet te hard waaien met het oog op de veiligheid van de schilders.'

Schroefjes, ringetjes, moeren

Veiligheid is sowieso een belangrijk thema bij deze klus. Alles, van schilderkwast tot gevelplaat, is minstens twee keer geborgd. Een van de veiligheidsmaatregelen bestaat uit netten rond de toren om eventueel vallende voorwerpen op te vangen. En juist een van de bouten die deze netten vasthield viel in het voorjaar van 2015 naar beneden en kwam op de glazen dakluifel van de entree terecht. De Haan: 'Er zat een flinke barst in de luifelplaat. Toen die geïnspecteerd werd, bleek er een aantal andere, kleinere voorwerpen op te liggen, zoals schroefjes, ringetjes en moeren. Hetzelfde type kleine voorwerpen troffen we losliggend op de gevelplaten van de Hoftoren aan. Direct daarna hebben we al het werk stilgelegd. Een ingrijpende maar zeer terechte maatregel. Want als een schroefje van grote hoogte naar beneden komt, kunnen er slachtoffers vallen.'

‘Al tijdens aanbesteding meer aandacht aan veiligheid besteden’

Onderhoud Hoftoren

Extra borgen

Daarna is tot op de bodem uitgezocht wat er mis is gegaan en hoe dat in de toekomst kan worden voorkomen. De montage van de netten is extra geborgd en op de begane grond zijn steigers geplaatst om vallende objecten op te vangen in het onwaarschijnlijke geval er toch nog iets naar beneden komt. De Haan heeft naar aanleiding van het incident ook heel wat vragen en onderzoeken over zich heen gekregen. Niet zo zeer om hem persoonlijk aan te spreken op het voorval, maar meer om als organisatie te leren van een dergelijk incident. Het heeft hem natuurlijk wel aan het denken gezet. Zijn conclusie: 'Al in de aanbesteding van het werk moet nog meer aandacht aan veiligheid worden besteed. Uiteraard heeft de aannemer zelf een veiligheidsplan, maar dan nog vind ik dat wij zelf ook een dergelijk plan moeten hebben, zodat we zelfstandiger kunnen sturen op risico's. Al vraag ik mij af of we dit incident daarmee hadden voorkomen.'

Onderhoud Maastricht
Nog zo'n kunststukje uit 2015: voor het onderhoud aan de stalen constructie van het atrium van een rijkskantoor in Maastricht werd een speciale zwevende steiger net onder de glazen overkapping gehangen. 'Dit is echt uniek, de eerste keer dat wij zoiets op deze schaal in Europa uitvoeren', aldus de projectleider. Foto: Riesjard Schropp

Campagne

Bij het Rijksvastgoedbedrijf is, mede door het incident rond de Hoftoren, een campagne gestart om meer aandacht te vragen voor veiligheid bij werkzaamheden aan gebouwen. De Haan hoopt dat er snel een goed functionerend systeem ontstaat waarbij ervaringen rond veiligheid doorwerken in alle geledingen van de organisatie.
Het schilderwerk voor de Hoftoren is overigens door het slechte weer en een defecte gondel nog niet klaar en wordt dit voorjaar hervat.

Niels de Haan
Niels de Haan heeft een lange loopbaan in het onderhoud en beheer van gebouwen achter de rug. Eerst bij een leverancier van energiezuinige ventilatietechnieken, later bij de Japanse aannemer Takenaka. In 2008 maakte hij de overstap naar de Rijksgebouwendienst, in 2014 opgegaan in het Rijksvastgoedbedrijf. De Haan: 'Doordat het zo'n veelomvattende dienst is, heb je volop mogelijkheden om die aspecten te kiezen die je interesseren. Ik ben bijvoorbeeld een natuurliefhebber en heb daar vanuit eigen interesse een opleiding voor gevolgd. Die kennis ga ik nu op projectbasis bij het Rijksvastgoedbedrijf inzetten bij de afdeling Natuur.' Foto: Arenda Oomen