Zapp

Dit artikel hoort bij: Kei 11: Vastgoed én omgeving

In het kort

Snel, duurzaam en schoon: City Deal

icoon circulaire bouw

‘Samen kunnen we meer dan in ons eentje’, zegt programmamanager Inge van Huffelen enthousiast. Zij houdt zich bezig met de City Deal “circulair en conceptueel bouwen”, die directeur-generaal Annet Bertram tijdens de InnovatieExpo op 8 april namens het RVB onderschreef. Zo’n 90 partijen besloten met deze City Deal om zich ‘over alle organisatiegrenzen heen’ in te zetten om duurzaam, sneller en schoner te bouwen. Bouwen wij woningen? Nee. Maar het Rijksvastgoedbedrijf kan vanwege de omvang van zijn portefeuille optreden als aanjager voor de markt, zegt Van Huffelen. ‘In Almere, Lelystad, Valkenburg (ZH), Zaanstad (Hembrugterrein) verrijzen straks al vele woningen op RVB-grond. Het RVB bouwt de huizen niet zelf, maar is wel nauw betrokken bij de planvorming. Als wij overstappen op circulaire en natuurlijke materialen bij de bouw en renovatie van onze kantoren, dan kunnen we de markt stimuleren om die biobased materialen ook in de woningbouw te gebruiken.’ Het RVB zet in de eigen portefeuille al grote circulaire stappen: er komt een houten kantoor (Monarch IV) in Den Haag; bij de renovatie van het ministeriegebouw van LNV en EZK worden natuurlijke materialen gebruikt; bij de renovatie van de kazernes (een gigantische opgave) is om circulaire en natuurlijke materialen gevraagd; de binnenwanden in rijkskantoren moeten straks zo veel mogelijk van natuurlijke materialen gemaakt zijn. ‘Met deze overeenkomst kunnen we als katalysator optreden om de duurzaamheid bij de bouwopgave te versnellen. We hebben afgesproken dat alle partijen 3 jaar lang samen aan de slag gaan. En ja, ik geloof dat we zelf heel veel kunnen, maar samen bereik je echt meer.’  (MS. Foto: Duurzaam hout. Beeld: Edwin Walvisch)

Naar boven

Opleiden voor vakwerk

‘Ik leer hier het ouderwetse timmerwerk. Dat is een vaardigheid die niet veel mensen meer hebben’, zegt Bas Gerritsen (18). Hij is als leerling-timmerman in dienst van de aannemer, die in opdracht van het Rijksvastgoedbedrijf de monumentale gebouwen op de Oranjekazerne in Schaarsbergen restaureert. Het Rijksvastgoedbedrijf heeft vele bijzondere projecten als deze, waarbij het aankomt op ambachtelijk precisiewerk in monumenten, en heeft er dus alle belang bij dat het verfijnde handwerk ook bij de volgende generaties in goede handen is. RVB-monumentenexpert Jan Kamphuis: ‘We vragen daarom bij elke aanbesteding van zo’n bijzonder project de aannemer om ook leerlingen aan het werk te zetten. Het zijn nooit standaardprojecten bij het Rijksvastgoedbedrijf; het gaat elke keer om bijzondere vakkennis en praktische vaardigheden. We hebben het over timmerwerk, maar ook om specialistisch schilderwerk (wapenemblemen, marmeren) bijvoorbeeld. Door leerlingen “uit te vragen”, zorgen wij ervoor dat die vakkennis en -kunde ook in de toekomst veiliggesteld zijn.’ Zo heeft deze aannemer een ploegje van 6 leerlingen lopen, net zo enthousiast als Bas Gerritsen: ‘Ik wil straks alles kunnen, want dit is het leukste werk dat er is.’  (MS. Foto: Bas Gerritsen op de Oranjekazerne. Beeld: Erik Jansen) 

Naar boven

Gigantisch drijvend zonnepark komt in Zeeland

Een drijvend zonnepark is al best bijzonder. Maar over een gebied van circa 20-40 ha (dus meer dan 40 voetbalvelden) dát komt nog nauwelijks voor. En dan moet het ook nog gecombineerd worden met het primaire gebruik van het water, namelijk de werking van de sluis op het hoog- en laagbekken van het Krammersluizencomplex. Het is het eerste project van 10 in het pilotprogramma  ‘Hernieuwbare energie op Rijksareaal’, waar Rijkswaterstaat, Rijksvastgoedbedrijf en de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland sinds eind 2018 aan samenwerken in opdracht van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. RVB-projectmanager Alwin Winkel: ‘Het Rijksvastgoedbedrijf is verantwoordelijk voor de openbare procedure naar de markt. We hebben nooit eerder iets gegund op water, dus dat is best bijzonder. Ook voor Rijkswaterstaat is het bijzonder. Aan welke voorwaarden moet het allemaal voldoen? De sluis moet natuurlijk goed blijven functioneren en de bekkens waar de zonnepanelen op moeten komen zijn hiervoor essentieel. Maar ook de waterveiligheid en waterkwaliteit moeten gewaarborgd blijven, want de natuur en een gezond onderwatermilieu is natuurlijk heel belangrijk. Zo moeten de panelen genoeg licht doorlaten om algen te voorkomen.’ Het Rijksvastgoedbedrijf is van plan het gebruiksrecht te gunnen aan de initiatiefnemers van Windpark Krammer BV (Coöperatieve Windenergie Vereniging Zeeuwind U.A. en Coöperatie Deltawind U.A.) voor het ontwikkelen, bouwen en exploiteren van een drijvend zonnepark op het hoog- en laagbekken van het Krammersluizencomplex voor de duur van 20 jaar. Het park zal naar verwachting begin 2023 operationeel zijn. Dan zal in het bekken, midden op het sluizencomplex, ver uit het zicht, het zonnepark naar schatting 20-50 MW energie opwekken.  (EL. Foto: Krammersluizencomplex. Beeld: Sky Picture, Izak van Maldegem)

Naar boven

Ideale functiemix in Leystad: voor wonen, werken, winkelen

Twee mooie lege gebouwen, met een bijzonder ontwerp, op een perfecte locatie, direct naast het station in Lelystad. Ze zijn ooit gebruikt door de Raad voor de kinderbescherming en het Openbaar Ministerie en hebben daardoor een specifieke inrichting. Ze zijn overtollig verklaard, maar door die specifieke indeling niet direct geschikt om 1 op 1 te verkopen als kantorencomplex. Wat doe je dan? Eva Beerling, projectleider gebiedsontwikkeling bij het Rijksvastgoedbedrijf (RVB): ‘De coronatijd heeft ons getriggerd om op een andere manier naar deze gebouwen te kijken: moeten het weer kantoren worden? Ook vroegen we ons af wat deze gebouwen kunnen toevoegen aan het gebied. Daarom hebben we samen met het atelier Rijksbouwmeester onderzocht hoe we de gebouwen kunnen omvormen; we hebben de architecten van het gebouw gevraagd om een ontwerp te maken voor herbestemming met een functiemix voor ogen: behalve kantoren ook winkels en appartementen bijvoorbeeld. Zo werken we tegelijk aan de oplossing van het woningtekort in Lelystad en omdat de gebouwen tussen het station en een woonwijk liggen, zal door deze herbestemming ook de leefbaarheid van die woonwijk erop vooruitgaan.’ Als het een functiemix wordt in Lelystad, betekent het dat de gemeente het bestemmingsplan moet wijzigen, maar dat zit vast goed, zegt Beerling. ‘De gemeente wil deze bijzondere gebouwen ook laten staan op deze locatie. Het idee is nu dat het RVB de 2 gebouwen straks verkoopt mét een herbestemmingskader. Zo stimuleren we anderen om het te verbouwen in de perfectie (functie)mix.’  (EL)

Naar boven

‘Wij planten uw panden. Letterlijk’

Biobased bouwen, oftewel bouwen met materialen die in de levende natuur worden gevonden en in de natuur terug kunnen groeien, is één van de keuzes die we zullen moeten maken, vindt Jille Koop, adviseur duurzaamheid bij het Rijksvastgoedbedrijf. ‘Maar die grondstoffen moeten we wel als de wiedeweerga gaan planten om straks te kunnen oogsten. Dat kunnen bomen zijn, maar ook grassen en zelfs schimmels. Koop en collega’s wonnen in 2020 de RVB-innovatieprijs met het idee ‘Wij planten uw panden’. Koop legt uit: ‘Er zitten 2 kanten aan: “planten” geeft aan waar het product vandaan kom. Daar zijn we als Rijksvastgoedbedrijf minder van, maar we hebben wel gronden. Of het kan op gronden van anderen. Daarom zoeken we nu de samenwerking met bijvoorbeeld Staatsbosbeheer (zie het  interview met Harry Boeschoten van Staatsbosbeheer in deze editie). “Panden” zijn de gebouwen waarin het zelf geplante materiaal uiteindelijk terechtkomt.’ Aangezien het Rijksvastgoedbedrijf verantwoordelijk is voor het beheer en de instandhouding van de grootste vastgoedportefeuille van Nederland, kan het RVB daar veel in betekenen. Volgens Koop dient de keten “planten van panden” bijna alle duurzaamheidsdoelen: het is niet alleen een oplossing voor de uitputting van grondstoffen, ook de milieulast is aantoonbaar minder. ’Het idee is niet nieuw, maar we zijn het eigenlijk vergeten. We gaan doen wat we altijd al deden. Vroeger hadden we immers geen beton of staal. Door natuurlijk bouwmateriaal op (rijks)grond te verbouwen, bij voorkeur dicht bij de plekken waar het materiaal uiteindelijk wordt verwerkt, wordt de innovatie in het bouwproces aangejaagd. Multifunctioneel bos, op een duurzame manier beheerd, geoogst, lokaal verwerkt en vervolgens toegepast in gebouwen. Wij planten uw panden. Letterlijk.’  (EL. Foto: Detail van biobased binnenwanden. Beeld: Hans Roggen)

Naar boven

Bouwen aan aardbevingsbestendige zorg in Groningen

‘Het is een boeiende casus waarbij we onze vastgoedexpertise goed kunnen gebruiken’, zegt RVB-projectleider John Noltes, doelend op de 20 zorggebouwen die in het aardebevingsgebied in Groningen vrijkomen, omdat ze niet aardbevingsbestendig zijn. Het Rijkvastgoedbedrijf adviseerde het ministerie van Volksgezondheid Welzijn Sport (VWS) over de waardering van dit speciale vastgoed en zorgt (na de overdracht aan VWS) ook voor herbestemming en verkoop ervan, in samenwerking met onder andere de huidige eigenaren, de gemeente en de Rijksbouwmeester. Eerder maakten 17 partijen (ministeries, gemeenten, zorgpartijen, provincie en de woningcorporaties) in het Groninger Zorgakkoord afspraken om de toekomst van de zorg in het aardbevingsgebied in Groningen veilig te stellen en te verbeteren. Krachten bundelen was er een van, innoveren een andere. In plaats van 20 nieuwe panden neer te zetten, worden er daarom 9 gebouwd, die zowel aardbevingsbestendig als toekomstbestendig zijn. Noltes: ‘Het RVB draagt zorg voor de verkoop van 13 van de leegkomende gebouwen. Ze zijn heel divers in leeftijd, omvang en gebruik. Zo is er een verpleeghuis, een gebouw voor dagbesteding, een medisch kinderdagverblijf maar ook bijvoorbeeld een omgebouwde boerderij uit 1900 waar tot voor kort 20 cliënten woonden. Wij kunnen nu ook in Groningen laten zien dat we maatschappelijke meerwaarde kunnen creëren en onze expertise ook voor andere ministeries in kunnen zetten.’ (YH. Foto: Zonnehuis Wiemersheerd Loppersum. Beeld: Rijksvastgoedbedrijf)

Zonnehuis Wiemersheerd, Loppersum
Naar boven

Keer op keer opblazen

De deuren van het spiksplinternieuwe oefenhuis, Breach Facility, op Spring Terrein Schaijk vliegen uit de sponningen. En dat is exact de bedoeling, vertelt Leonie van Ham projectleider bij het Rijksvastgoedbedrijf (RVB). ‘Dit is een pand om keer op keer te slopen.’ Het oefenhuis is een opleidingsfaciliteit voor genisten. Bij de landmacht zijn zij degenen die onder andere bruggen bouwen, mijnen opsporen en deuren openbreken, zodat de strijdkrachten naar binnen kunnen. In het oefenhuis, dat het RVB in april opleverde, leren de genisten hoe ze met behulp van breekijzers, slijptollen, springstof en andere middelen panden binnen kunnen dringen. ‘Zoiets als dit bouw je niet iedere dag. Het is toch een gaaf idee dat hier militairen rondlopen die de deuren opblazen’, zegt Van Ham enthousiast. ‘Op Spring Terrein (ST) Schaijk bouwden we de grootste Breach Facility van Nederland. We hebben ons laten inspireren door het breachhouse van de Special Forces in ’t Harde, al kun je ze niet met elkaar vergelijken. Hier in Schaijk kunnen de militairen straks hele scenario’s uitspelen. Dat maakt het echt een uniek project.’ Het breachhouse herbergt een doolhof aan kamers en telt 80 deuropeningen. In deze openingen kan defensie bijvoorbeeld ramen, deuren, gipswanden of gasbetonblokken plaatsen, net wat voor de oefening nodig is. Voor iedere oefening moet defensie nieuwe deuren en ramen in het breachhouse plaatsen. Daarvoor gebruiken ze graag gebruikte materialen. Dus als tijdens een renovatieproject ramen en deuren vrijkomen dan komen de militairen van Schaijk graag met de vrachtwagen langs om alles op te halen.  (Foto: projectleider Leonie van Ham op Spring Terrein Schaijk Beeld: Erik Jansen)

Naar boven