Tekst Anka van Voothuijsen
Foto Elvera van de Panne. Beeld: Arenda Oomen

Het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) zet in op gebiedsgericht werken. Programmamanager Elvera van de Panne: ‘We maken met onze gebouwen en gronden deel uit van een omgeving. Wie zijn onze buren, wat speelt hier, welke kansen en welke opgaven liggen er? Daar kijken we naar. Hoe kunnen we met ons vastgoed niet alleen meerwaarde creëren voor onze eigen klanten, maar ook meer betekenen voor de samenleving?’

Omgevingsbewustzijn: daar draait het om, zegt Elvera van de Panne, programmamanager gebiedsgericht werken bij het Rijksvastgoedbedrijf. ‘Ga eens met je rug naar een gebouw staan en kijk om je heen. Wat is hier nodig, met wie kun je hier samenwerken, wie kan er nog meer aanhaken, hoe kun je deze omgeving aantrekkelijker maken?’ Ze is ervan overtuigd: ‘Wij kunnen veel meer dan vier muren neerzetten of een stuk grond verpachten. Dat beschouwen we ook als onze opdracht: met ons vastgoed maatschappelijke meerwaarde creëren.’ 

‘Verder denken dan het belang van die ene klant’

Maatschappelijke opgaven

Verder denken dan het belang van die ene klant, daar gaat het om. ‘Als publieke dienst willen we bijdragen aan de grote maatschappelijke opgaven die er liggen: energietransitie, klimaatadaptatie, woningnood: ons vastgoed kan daarbij een actieve rol spelen.’ Snel verkopen van overtollig vastgoed is niet altijd de beste oplossing, zegt Van de Panne. ‘In Maastricht is een voormalige kazerne nu in beeld voor het project Skills in de Stad: kansarme jongeren krijgen er een opleiding, kunnen er wonen én aan het werk. Als die jongeren perspectief hebben en niet in de bijstand belanden is dat winst voor de samenleving als geheel. In Leeuwarden willen we daar ook mee aan de slag.’ Of, noemt ze een ander voorbeeld: Oosterwold bij Almere. Een groen, agrarisch gebied dat stap voor stap wordt ingericht voor wonen, werken en recreëren. ‘Op voormalige rijksgronden bouwen mensen daar zelf aan een nieuwe, duurzame en betaalbare woonwijk. We kunnen met ons vastgoed meer dan alleen bijdragen aan rijkshuisvesting.’

‘Je ziet de kwaliteitsverbetering van de omgeving terug in de waarde van het gebouw’

Welke ambities zijn er?

Het is de bedoeling dat bij élk project vanaf nu ook naar de kansen voor de omgeving wordt gekeken, zegt Van de Panne. Niet direct renoveren of nieuw bouwen, maar kijken welke ambities er nog meer liggen. ‘De gemeente Eindhoven heeft voor het stationsgebied wensen op het vlak van klimaatadaptatie, energietransitie, circulariteit, slimme mobiliteit en gezonde verstedelijking. Het RVB streeft in de stad naar bundeling van rijkshuisvesting, dat zou op een perceel bij het station kunnen. Onze overbuur daar is de TU Eindhoven. Daar ga je dan mee in gesprek: waar hebben zij behoefte aan? De gemeente komt erbij: die wil graag een betere mix van functies in het gebied. Zo werken we daar uiteindelijk met meer belanghebbenden samen en krijgt het hele gebied meer uitstraling, wordt het interessanter én waardevoller.’ Fijn voor de mensen die er wonen en werken en dus de samenleving, ‘maar je ziet die kwaliteitsverbetering van de omgeving uiteindelijk ook terug in de toekomstwaarde van dat ene gebouw.’

Elvera van de Panne
‘Het RVB wil de rol van aanjager pakken’

Passend bij Omgevingswet

Het vraagt om brede samenwerking en transparantie, en dat past natuurlijk prima bij de uitgangspunten van de nieuwe Omgevingswet (2022). ‘Maar het zijn ook complexe en langdurige opgaven. Het is nooit rechtstreeks van A naar B. En het gaat vaak over financiën. Wat stop je erin, wat krijg je terug? De veronderstelling leeft soms dat als het Rijk meedoet er ook een grote zak geld is, maar dat is helaas niet zo. Maar als RVB hebben we wel de expertise en willen we waar dat nodig is, de rol van aanjager pakken: we zijn ervan overtuigd dat het meerwaarde heeft zowel voor onze opdrachtgevers, onze portefeuille in z’n algemeenheid en vooral ook voor de samenleving.’

Ander voorbeeld. ‘In Apeldoorn hebben we een groot leegstaand kantoorpand, bijna naast het station. De Belastingdienst kan dat weer gebruiken. Samen met de gemeente hebben we een kansenkaart opgesteld, hoe we dit gebied een impuls kunnen geven. De gemeente wil graag meer hoger onderwijsopleidingen naar de stad halen. Nu komt er in de plint van ons kantoorgebouw, op de onderste twee verdiepingen, een onderwijsinstelling. Daardoor ontstaat er ook een betere verbinding met de omgeving. In het verleden zouden we daar nooit aan hebben gedacht: we hadden die ruimte hooguit aangeboden aan een andere overheidsdienst, we zouden niet snel in gesprek zijn gegaan met andere partijen.’

‘Nederland wordt zo wel mooier’

Samenwerken is cruciaal

Gebiedsgericht werken gaat steeds over verder denken dan aan het belang van die ene klant, dat ene ministerie of dat ene kantoor. ‘Samenwerken met andere overheden, met andere uitvoeringsorganisaties als bijvoorbeeld Rijkswaterstaat en Staatsbosbeheer. We zijn het nog niet gewend, maar we gaan steeds integraler denken. Boven je eigen portefeuille uitkijken, zoals bijvoorbeeld gebeurt door zonnepanelen in de berm langs rijkswegen te plaatsen. Hoe kunnen we meer betekenen dan die vier muren of dat stuk grond? Gezamenlijk heb je meer executiekracht, zoals dat zo mooi heet.’ 


Het is zeker niet eenvoudig, bevestigt Van de Panne. Beleid, geld: het komt vaak uit verschillende ‘hoeken’ en dat maakt integraal werken ingewikkeld. Doorzetten is het motto, zowel in- als extern, zegt de programmamanager. ‘Maatschappelijke meerwaarde slaat terug op de hele maatschappij. Het brengt vaak ook economische meerwaarde met zich mee; grond die meer waard wordt, kantoren die later ooit woningen kunnen worden, energietransitie, een integrale gebiedsvisie die een proces versnelt: dat zijn economische baten.’

We gaan het doen

Het is niet altijd makkelijk, benadrukt Van de Panne. ‘Maar we gaan het wel doen. We zetten onze portefeuille breed in om bij te dragen aan andere rijksdoelen. We willen de kansen zíen die er zijn, en ze pakken. Het wordt niet altijd makkelijker, maar Nederland wordt zo wel mooier.'