Tekst Anka van Voorthuijsen
Foto Arenda Oomen

Het Rijksvastgoedbedrijf heeft ‘de mooiste vastgoedportefeuille van Nederland’, zegt directeur Vastgoedbeheer Irene van Munster. En daarbij doelt ze niet alleen op de bekende pareltjes zoals monumenten, musea en paleizen, maar juist ook op de bijzondere objecten: ‘Denk aan vliegveld Eindhoven, de 160 pachtboerderijen, de Moormanbrug, een voormalige Duitse bunker. Het vastgoed van het Rijk is ongekend gevarieerd en uniek. Van Munster: ‘Maar waar het in deze bijzondere tijd, met de dreiging van corona, ook om gaat is: hoe ga je daar mee om?’

Economie stimuleren

Dat doet het RVB vanaf het begin van deze crisis op een bijzondere manier, zegt Irene van Munster. ‘We hebben, ook op verzoek van het kabinet natuurlijk, de bouwsector mee aan de gang helpen houden, zijn de economie blijven stimuleren. We hebben geprobeerd om te versnellen en waar het kon projecten naar voren te halen. Daar waren we wel uniek in, denk ik. Ook hebben we de activiteiten in onze panden zoveel mogelijk door laten lopen.’ Op kazernes, in gevangenissen: in de beginfase was overal dezelfde normale menselijke neiging om ‘de hekken dicht te gooien’, omschrijft Van Munster. ‘Maar naast de dreiging van corona is er ook een ander gevaar: wat als de veiligheid in je panden tekortschiet? Beheer zie je niet altijd, maar o wee als het niet op orde is. Keuringen van liften en brandmeldinstallaties, inspectie van gebouwen: overal waar mensen zijn, moeten ze ook veilig kunnen verblijven.’ De kantoorkolossen in Den Haag zijn natuurlijk ‘aanmerkelijk minder druk bewoond’, zegt Van Munster ‘maar de meeste vitale processen van de overheid, denk aan gevangenissen en rechtbanken, draaien gewoon door.’

‘Beheer zie je niet altijd, maar o wee als het niet op orde is.’

Portefeuille

Het Rijksvastgoedbedrijf beheert 11,7 miljoen vierkante meter gebouwen en 91.057 hectare grond. Meer dan de helft zijn kazernes en andere gebouwen van Defensie; bijna 20% zijn kantoren. Musea, penitentiaire inrichtingen, rechtbanken, paleizen vormen de rest. Kijk voor de verdeling en meer cijfers in het jaaroverzicht van het Rijksvastgoedbedrijf over 2019.

Ontmoetingsplek

Beheer gaat niet alleen over iets in stand houden, benadrukt Van Munster. ‘We kijken niet alleen naar het hier en nu, maar ook naar de toekomst. Wat corona betreft gaat het dan om liftbeheer, om ventilatie, om werken in een anderhalve meter samenleving, om functionaliteit van onze kantoren. Het gesprek over die functionaliteit voerden we al langer. Vanuit duurzaamheidsaspecten, de wens om minder mobiliteitskilometers te maken en financiële overwegingen, zaten we voor onze kantoren al op een 0,7 norm (werkplek per persoon, red.) Nu door corona blijkt dat thuiswerken voor heel veel mensen goed kan, is dat gesprek in een versnelling gekomen. Het kantoor zal overal meer transformeren in een ontmoetingsplek. Natuurlijk willen mensen collega’s ontmoeten. Bijna niemand wil de hele week thuiswerken. Maar je ziet ook dat veel mensen die andere balans waarderen: minder reistijd, minder files. Die beweging heeft in de toekomst zeker invloed op onze kantoorpanden.’ Vreest ze geen leegstand? ‘Ons vastgoed vindt z’n herbestemming wel. Daar is altijd een markt voor, daar hebben we de afgelopen jaren al zóveel ervaring mee opgedaan. En denk alleen al aan de enorme woningnood nu.’

Irene van Munster
‘Je ziet ook dat veel mensen die andere balans waarderen: minder reistijd, minder files. Die beweging heeft in de toekomst zeker invloed op onze kantoorpanden.’

Wind- en zonne-energie op rijksgrond

Het Rijk heeft ook gronden in eigendom en beheer, dat is minder bekend bij het grote publiek, weet ze. ‘Die grond zetten we bijvoorbeeld in voor wind- en zonne-energie. Met de gemeente Katwijk werken we aan de bouw van 5600 woningen in Valkenburg, op een voormalig Defensieterrein. Met andere overheden werken we samen aan het beter benutten van onze portefeuille, het creëren van maatschappelijke meerwaarde, bijvoorbeeld met een project als skills in de stad, waar jongeren kunnen wonen en werken en een opleiding volgen in leegstaand vastgoed van het Rijk. Daar hebben we tegenwoordig meer oog voor en die rol pakken we graag.’

Een ander bijzonder project, dat nog in de beginfase is: de bouw van een centraal overheidsgebouw op Sint Eustatius, voor zowel het openbaar lichaam Sint Eustatius als de Rijksdienst Caribisch Nederland. ‘We willen lokale mensen en bouwmiddelen inzetten, als social return.’

Slimmer datagebruik

De ontwikkelingen in het beheer van vastgoed draaien in de toekomst om slimmer datagebruik, zegt Van Munster. ‘Keuringen en onderhoud zijn nu gebaseerd op planningen. Maar we gaan naar predictive maintenance. Installaties en systemen zullen zelf aangeven wat er wanneer vervangen moet worden.’

‘We zoeken niet meer alleen techneuten met verstand van bouwen; ook it’ers en dataspecialisten’

De vastgoedportefeuille moet de komende 30 jaar ‘Paris-proof’ worden gemaakt, een grote opgave. ‘We volgen wat er in de markt en bij wetenschappelijke instituten gebeurt om innovaties op het gebied van duurzaamheid in te kunnen zetten bij ons dagelijks beheer.’ Van Munster: ‘Dat vraagt binnen onze eigen organisatie om andere specialisten. Niet meer alleen techneuten met verstand van bouwen, stenen en installaties, maar it’ers en dataspecialisten. Daar moeten we fors op inzetten. Maar dat zie ik met vertrouwen tegemoet: mensen willen graag werken voor de organisatie met de mooiste vastgoedportefeuille van Nederland.’

Paris-proof

In 2016 ondertekende Nederland het VN-klimaatakkoord in Parijs om de opwarming van de aarde te beperken. Nederland maakte, soms verdergaande, nationale afspraken om de CO2-uitstoot terug te dringen: zo moet die uitstoot in 2050 met 95% zijn verminderd ten opzichte van 1990. Het Rijksvastgoedbedrijf draagt bij het onderhoud en beheer van rijksvastgoed bij aan de doelstellingen voor energie en duurzaamheid door energieneutraal bouwen, verduurzaming en vergroening van zijn gebouwen en gronden te stimuleren.