In het voetspoor

Dit artikel hoort bij: Kei 8: Duurzaam Vastgoed

Circulariteit in de praktijk

Tekst Anka van Voorthuijsen
Foto Programmamanager circulair bouwen Crystal Ririassa. Beeld: Arenda Oomen (portret), Hans Roggen (reportage)

Crystal Ririassa is programmamanager circulair bouwen bij het Rijksvastgoedbedrijf. Ze heeft het over biobased renoveren, de losmaakbaarheid van een gebouw en het materialenpaspoort: circulariteit brengt duidelijk een eigen vocabulaire met zich mee. ‘Het is voor veel mensen nog een vaag thema. We willen laten zien wat het in de praktijk betekent en wat er mogelijk is. Dan neemt de koudwatervrees vanzelf af.’

‘We willen laten zien wat circulariteit in de praktijk betekent en wat er mogelijk is’

Circulariteit in de praktijk

Loop mee met programmamanager Crystal Ririassa en kijk hoe circulariteit wordt toegepast bij bijvoorbeeld het duurzame Rijkskantoor de Knoop. Of de nieuwe spreekkamers van de Belastingdienst.

  • Klik op de >> pijlen in de foto’s of op de bullets eronder en mis geen stap.

09.30 uur: Graadt van Roggenweg

De veiligheidsschoenen gaan aan, Ririassa heeft overleg bij een renovatieproject in Utrecht. In het rijksverzamelkantoor aan de Graadt van Roggenweg komen nieuwe spreekkamers voor de Belastingdienst. Die worden uitgevoerd met biobased materialen. Dat betekent dat er wordt gebouwd met producten die zoveel mogelijk bestaan uit hernieuwbare, natuurlijke grondstoffen die later ook zoveel mogelijk als geheel kunnen worden hergebruikt. Werken met biobased materialen is een van de onderdelen van circulair bouwen.

Leem

Wat betekent het voor dit project? ‘Geen wanden van metal stud en gipsplaten met een stuclaag. We werken hier met lemix, platen van leem, die worden afgewerkt met multiplex van Nederlands populierenhout. In de constructie gebruiken we geen ‘natte’ verbindingen zoals pur, cement en lijm, maar werken zoveel mogelijk met schroeven.’

9.45 uur: Door het gebouw

Het is voor iedereen wennen, zegt uitvoerder Albert Slabbekoorn van het aannemersbedrijf als ze samen door het gebouw lopen. ‘Het zijn allemaal prima producten, maar we werken er voor het eerst mee, dus soms duurt het wat langer. Bouwen met biobased materialen is nog erg nieuw. Het zal in de toekomst zeker vaker voorkomen, dus voor ons is het interessant om hiermee voorop te lopen.’

Circulariteit: learning by doing

‘Circulair bouwen is voor alle betrokkenen een leerproject’, zegt Ririassa. Het programma Groene Technologieën 3.0 investeert daarom in deze specifieke pilot. ‘Het gaat ons om learning by doing. Het is als RVB onze ambitie om in 2030 alle opdrachten circulair aan te besteden en we willen de rijkskantorenportefeuille dan ook circulair beheren.’ Hoe bereiken we die doelen? Hoe kun je meer biobased materialen toepassen, wat betekent het voor de markt en hoe pakt het uit? Daar kom je pas achter als je het ook echt doet. Door te ervaren komen we erachter hoe het beter kan en kunnen we de lat op het gebied van circulariteit steeds hoger leggen.’

‘In onze ‘Koers circulair RVB’ staat hoe we daarmee aan de slag gaan de komende vier jaar.’ Onder meer door pilots te draaien, maar ook door in- en extern kennis te delen, waardoor er steeds meer ‘circulaire vastgoedprofessionals’ komen. Ririassa: ‘Overheid en marktpartijen, of het nu bouwers of leveranciers zijn; we moeten het allemaal anders gaan doen als we duurzamer willen worden.’

10.30 uur: Kennis uitwisselen

Kim van Winkel, rijkstrainee, is vandaag mee met Ririassa die in deze periode haar begeleider is. Na het bezoek aan de Graadt van Roggenweg praten ze buiten even na. Van Winkel houdt zich bezig met het implementeren van leerlessen, dus zo’n dagje meelopen en meepraten levert veel kennis en inzicht op. Dat vindt Ririassa zelf ook interessant aan haar functie, zegt ze. ‘Er ligt nog weinig kant-en-klaar. Het is onderzoeken en testen.’

Nederland heeft van oudsher een ‘baksteencultuur’, maar bouwen met hout krijgt steeds meer aandacht. ‘Biobased materialen hebben een lagere milieulast. Er zijn minder grote machines en kranen nodig omdat het vaak om modules gaat die je in elkaar schroeft in plaats van dat je enorme machines en vrachtwagens nodig hebt voor de productie van cement en beton.’ Het heeft ook met een nieuwe mindset te maken, denkt Ririassa: ‘Beton klinkt steviger. Maar je kunt hout heel goed hoogwaardig inzetten, voor de bouw.’

10.45 uur: Rijkskantoor de Knoop

Rijkskantoor de Knoop, ook in Utrecht, is een van de RVB-projecten waar al circulair en met veel aandacht voor duurzaamheid is gewerkt. Het casco van de vroegere Knoopkazerne bleef staan en dat leverde veel milieuwinst op. Ook de tijdelijke rechtbank in Amsterdam is een mooi vroeg voorbeeld van circulair bouwen: het hele gebouw kan uit elkaar worden geschroefd als het niet meer nodig is en elders weer worden opgebouwd. ‘We willen op het gebied van circulariteit een voorbeeldrol vervullen’ zegt Ririassa.

Greenhouse

Onderdelen die in de Knoop overbodig werden, zijn gebruikt voor The Green House, een circulair paviljoen/restaurant dat ernaast werd gebouwd. Voor een kop koffie is The Green House een mooie plek, vinden Van Winkel en Ririassa. ‘Deze omgeving voelt meteen prettig aan, door alle planten, het hout.’

12.15: Croeselaan

We steken de Croeselaan en het Jaarbeursplein in Utrecht over, een gebied dat langzaamaan transformeert van onaantrekkelijk, geasfalteerd en gericht op de auto naar prettigere en groenere openbare ruimte met meer aandacht voor de fietser. ‘Klimaat adaptief gemaakt’, wijst Ririassa op de nieuwe bushokjes van Utrecht. ‘Ze hebben groene daken dus houden water vast bij piekbuien, verkoelen bij hitte en bevorderen biodiversiteit. Dat is mooi gecombineerd met circulariteit want er is ook bamboe en gerecycled beton toegepast. En, veel belangrijker: voorbijgangers zijn enthousiast en raken zo meer bewust van verduurzaming.’

12.30 uur: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland

Bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) schuift Ririassa aan voor een overleg. Naast RVO.nl zijn er ook collega’s van het RVB, Rijkswaterstaat, Infrastructuur en Waterstaat en Binnenlandse Zaken aanwezig. Onderwerp: de wenselijkheid van toekomstige regelgeving rondom ‘materialenpaspoorten’ en ‘marktplaatsen’. Een materialen- of gebouwenpaspoort geeft inzicht in welke materialen er zijn gebruikt en waaruit die zijn opgebouwd. Dat maakt duidelijk of en waarvoor ze hergebruikt zouden kunnen worden. Na sloop kunnen die bouwmaterialen worden aangeboden op een (digitale) bouwmarktplaats: sloop wordt oogst.

Koudwatervrees

Circulair bouwen is voor veel mensen nog een complex en vaag thema, zegt Ririassa. ‘Als je het over energiebesparing hebt, heeft iedereen daar inmiddels een beeld bij. Ook wat dat betekent voor je eigen werk of in je eigen huis. Dat is bij circulariteit nog niet. Dus we zijn veel aan het doen, we laten veel zien. Als je bewijzen hebt, neemt de koudwatervrees snel af.’ Dat is een mooie taak voor het RVB, vindt Ririassa: ‘We moeten onze circulaire successen uitventen. Laten zien dat het kan en wat het oplevert. Dat motiveert.’