Tekst Prof. dr. ir. Anke van Hal, hoogleraar duurzaam bouwen aan Business Universiteit Nyenrode
Foto Anke van Hal. Beeld: Hans Roggen

De bouw en de natuur lijken momenteel, als gevolg van de stikstofproblematiek, twee onverenigbare grootheden. Je bent voor de één of voor de ander, lijkt het. Een ‘fusie van belangen’, zoals wij een win-winsituatie op duurzaamheidsgebied noemen, lijkt onmogelijk. Er lijkt alleen maar sprake van iets of iemand te kort doen. Om moedeloos van te worden.

En zeer waarschijnlijk zou ik dat ook zijn, maar een lezing van een tapijttegelfabrikant, een bezoek aan Milaan en een verhaal van de Deense architect Bjarke Ingels stemmen mij hoopvol.

De tapijttegelfabrikant Interface formuleerde 25 jaar geleden al het streven om als bedrijf de negatieve impact op milieu en maatschappij te elimineren (‘mission zero’, het doel is grotendeels behaald) en ging recent nog een stap verder door te zeggen dat het bedrijf, inclusief de fabrieken, uiteindelijk moet werken als een goed functionerend ecosysteem. “Fabrieken en steden moeten en kunnen gaan functioneren als een bos”, zo stelde het bedrijf. En dat brengt me naar Milaan waar ik met eigen ogen het project kon zien dat al jarenlang geregeld in mijn verhalen opduikt; ‘Bosco Verticale’, het ‘Verticale Bos’ in Milaan van architect Stefano Boerie. Een ontwerp dat grote hoeveelheden CO2 kan opnemen en zuurstof produceert en nu navolging krijgt door vele architecten op uiteenlopende plekken in de wereld. Ook in Nederland gaat Boerie aan de slag. In Utrecht bouwt hij een woontoren met heel veel groen aan de buitenkant naast een toren van Roberto Meyer die eveneens bijdraagt aan een betere luchtkwaliteit. En ik weet het, CO2 en zuurstof zijn heel wat anders dan stikstof. Maar ik verwacht dat ook daarvoor door creatieve geesten oplossingen gevonden gaan worden. Zoals in een ziekenhuis in Mexico Stad waar een materiaal in de gevel is verwerkt dat stikstof kan afbreken. En dat materiaal kan ook in straatstenen, dakpannen en geluidswallen verwerkt worden. Het betreft nu nog een vorm van beton, waar uit milieuoogpunt nog wel het een en ander op aan te merken is, maar dat er over dit soort oplossingen wordt nagedacht is hoe dan ook fijn. En dat tenslotte, brengt me bij de term die ik Bjarke Ingels hoorde gebruiken, en die me altijd is bij gebleven: hedonistische duurzaamheid oftewel duurzaamheid die blij maakt. Zijn meest aansprekende voorbeeld is een ultramoderne energiecentrale die niet alleen met een energie-efficiëntie van 99% dubbel zo efficiënt is als zijn voorganger maar bovendien is vormgegeven als een skipiste. Je kunt vanaf het dak op 85 meter hoogte via een blauwe, rode of zwarte skiroute naar beneden skiën.

Dat hedonistische streven van Ingels spreekt me aan, net als de visies van Boeri, de tapijttegelfabrikant en vele andere visionairs. De stad functionerend als de natuur; dat is pas een fusie van belangen! Laten we daar met zijn allen naar streven. Misschien dat de problematiek waar we nu zo heftig mee geconfronteerd worden dan zorgt voor een echte kwaliteitsslag. Dan levert de huidige ellende toch nog iets goeds op. Om echt blij van te worden.

‘De stad functionerend als de natuur; dat is pas een fusie van belangen’

Bosco verticale
‘Bosco Verticale’, het ‘Verticale Bos’ in Milaan van Stefano Boerie