Tekst Bas van Horn
Foto Tülay Berk voor het ministerie van Defensie aan de Kalvermarkt in Den Haag. Beeld: Arenda Oomen

Tülay Berk is programmaleider duurzaamheid en energietransitie bij het ministerie van Defensie. Ze werkt samen met het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) en andere collega’s aan ‘vanzelfsprekende’ duurzaamheid. ‘Het gezondheidscentrum in Stroe is de blauwdruk voor de rest.’

‘Pilotprojecten moeten binnen 2 jaar uitwijzen welke duurzame technieken rijp zijn voor invoering’

Hoe gaat Defensie dit aanpakken?

‘Het Rijksvastgoedbedrijf heeft, als beheerder van het vastgoed van Defensie, een routekaart duurzaam vastgoed opgesteld. Deze routekaart is gekoppeld aan het Strategisch Vastgoedplan (SVP). Daarin staat hoe we de natuurlijke momenten van vernieuwing en onderhoud aangrijpen voor duurzamer en energievriendelijker Defensievastgoed.’

Berk rekent daarbij op haar team, op de mensen die straks weer een nieuwe visie schrijven en op de directie Financiën & Control die ervoor moet zorgen dat duurzaamheid in de begroting komt. Ook werkt zij samen met programmamanager duurzaamheid Martijn Voorham van het Rijksvastgoedbedrijf en zijn collega’s bij Economische Zaken en Klimaat, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en het ministerie van Infrastructuur en Water.

‘Natuurlijke momenten van onderhoud aangrijpen voor duurzamer en energievriendelijker Defensievastgoed’

Wat is er nodig?

‘Het vraagt om te beginnen een schouw van al het vastgoed om een inventarisatie van de opgave te maken. Daarna bepalen we de volgorde in die opgave, want niet alles kan en zeker niet tegelijk. Dat heeft te maken met budget, capaciteit bij Defensie en het Rijksvastgoedbedrijf, maar bijvoorbeeld ook met krapte op de bouwmarkt en innovatie voor duurzaamheid. Daarom werken Defensie en Rijksvastgoedbedrijf aan een plan van aanpak voor een marktverkenning nieuwbouw. Pilotprojecten moeten uitwijzen welke duurzame technieken rijp zijn voor invoering. Van die verkenning moeten de uitkomsten binnen 2 jaar beschikbaar zijn.’

Kan Defensie dit alleen?

‘Voor nieuwbouw is bijna energieneutraal gebouw (BENG) inmiddels de standaard bij Defensie.  Maar met BENG zijn we er niet. Kijk naar het klimaat, de biodiversiteit en de stikstofproblematiek. Hoe we meer kunnen doen bespreek ik niet alleen met het Rijksvastgoedbedrijf, maar ook met de andere departementen. We schrijven nu al samen aan verduurzamingsscenario’s om uit te zoeken waar maatregelen de grootste impact hebben. Dat betekent wat mij betreft ook dat de grote opgave van Defensie niet alleen door ons gedragen kan worden.’

Het oude gezondheidscentrum in Stroe
Duurzame metamorfose: het oude (links) en nieuwe gezondheidscentrum (rechts) op de generaal-majoor Kootkazerne in Stroe. Beeld: Defensie
Het nieuwe gezondheidscentrum in Stroe

‘De samenwerking met het Rijksvastgoedbedrijf? Soepel en in vol vertrouwen’

Wanneer gaat het beginnen?

‘Het is al begonnen. Op de generaal-majoor Kootkazerne in Stroe werd in oktober een gloednieuw en bijna energieneutraal gezondheidszorg- en tandheelkundigcentrum geopend. Het is de blauwdruk voor een reeks van dergelijke centra. Het markeert de weg omhoog als het gaat om vastgoed en voorzieningen bij Defensie. Ook het Kleding- en Persoonsgebonden Uitrustingbedrijf (KPU-bedrijf) in Soesterberg en de Marinehaven willen zonnepanelen op de daken. Die opdracht ligt inmiddels bij het RVB. Met de vliegbasis Leeuwarden gaan we binnenkort bespreken hoe het daar duurzamer kan. De samenwerking met het Rijksvastgoedbedrijf gaat daarbij soepel en in vol vertrouwen. Het kan best zijn dat het weleens anders was - ik heb geen geschiedenis met het Rijksvastgoedbedrijf - maar dit is mijn ervaring.’

Wanneer is het programma klaar?

‘Ik leid een team van 3 dat na 3 jaar weer ontbonden zal worden, want ik vind het goed om het programma tijdelijk te houden. Maar de transitie moet de komende jaren zo geworteld raken dat het vanzelfsprekend in alle cycli terecht komt.’

Strategisch vastgoedplan

Dit najaar verscheen de Defensie energie en Omgeving Strategie (DEOS) 2019-2022. Een ontwerp op hoofdlijnen voor een duurzame krijgsmacht met een energietransitie in het vooruitzicht. Voor de zomervakantie stuurde staatssecretaris van Defensie Barbara Visser een brief naar de Tweede Kamer, waarin ze schrijft hoe het vastgoed van Defensie de komende 15 jaar op orde moet komen; een strategisch vastgoedplan, waarin het ook om duurzaamheid en energie gaat. Er is de afgelopen 30 jaar stelselmatig bezuinigd op Defensie. Daardoor ging de prioriteit bij de krijgsmacht steeds naar de operationele taken. Dat ging ten koste van de bedrijfsvoering en de huisvesting. Nu er weer wat meer budget is, zijn de achterstanden niet snel weggewerkt. Toch wordt ook de duurzaamheidsopgave opgepakt.