Tekst Anka van Voorthuijsen
Foto De radar in Nieuw Milligen. Beeld: Hans Tak

Bart van Veldhuijsen is omgevingsmanager bij de directie Vastgoedbeheer. Wat hij doet? ‘Kopjes koffie drinken, praten met de klant, netwerken met gemeente en provincie, de lokale media bijhouden, zorgen dat je weet wat er speelt. Mijn radar staat altijd aan.’ Speciale competenties nodig? ‘Je moet in deze functie een toegankelijk persoon zijn, zodat mensen je ook wíllen bellen.’

Hij omschrijft zijn werk zelf als ‘behartiger van de ruimtelijke belangen van het vastgoed dat in beheer is bij het RVB.’ Van Veldhuijsen houdt in de gaten of er ergens ontwikkelingen op stapel staan die invloed kunnen hebben op het operationeel proces van Defensie en het Rijksvastgoedbedrijf. ‘We hebben als team vertrouwen in ons netwerk. We proberen pro-actief en in een vroeg stadium bij planvorming aan te schuiven, om de belangen veilig te stellen. Maar we checken, als vangnet, op ruimtelijkeplannen.nl, ook élk bestemmingsplan dat verschijnt, dat zijn er zo’n 20.000 per jaar.’

Bart van Veldhuijsen
‘We checken élk bestemmingsplan: 20.000 per jaar’

Tiphoogte

Heeft een bestemmingsplan betrekking op een gebied dicht in de buurt van een rijks/defensie-object, dan staat de omgevingsmanager direct op scherp. ‘Stel iemand wil een kantoor bouwen in de buurt van een munitie-opslag. Of windturbines met een tiphoogte van 200 meter in een aanvliegroute van Defensie: dan gaan we praten, eventueel een zienswijze indienen of indien nodig bezwaar maken.’

‘In principe zijn belangrijke zoneringen rondom bijvoorbeeld militaire vliegvelden natuurlijk bekend bij een gemeente ‘maar er glipt weleens iets doorheen, dus we moeten alles controleren. Defensieterreinen zijn natuurlijk aantrekkelijk want er wonen niet veel mensen. Maar met een hoge windturbine bij een vliegveld hebben we een serieus probleem, dan kan er niet gevlogen worden.’

‘Een windturbine bij een vliegveld? Dan kan er niet gevlogen worden’

Radar Herwijnen

Op dit moment is er enige onrust rondom het voornemen om een ‘gevechtsleidingradar’ te plaatsen in Herwijnen. Een betonnen pilaar van 25 meter hoog met een draaiende schotel (doorsnede 10 meter) er boven op. Met die radar kan Defensie toestellen detecteren die het luchtruim binnen vliegen, ook als ze niet gezien willen worden. En via die radar kunnen daar dan, indien nodig, F16-s op af worden gestuurd. Een belangrijke verdedigingsfunctie, ook in het kader van de nationale veiligheid. Herwijnen is als locatie voor die voorziening beter geschikt dan Nieuw Milligen (regio Apeldoorn), waar een soortgelijke radar nu nog staat.

‘Het gebied rond Herwijnen is vlakker en er zijn nauwelijks obstakels zoals bijvoorbeeld hoogbouw in de directe omgeving.’ Op deze plek stonden bovendien al jarenlang twee radartorens van de Luchtverkeersleiding Nederland. De LVNL had de torens niet meer nodig en bood de locatie in 2015 te koop aan. Van Veldhuijsen: ‘Wij zijn met de gemeente gaan praten want het is een prima locatie voor Defensie. Het bestemmingsplan moest “even” worden gewijzigd. De gemeente zag geen problemen, ook omdat er al jaren twee radartorens hadden gestaan. Dus hebben we de grond gekocht.’

Bart van Veldhuijsen
‘Die onrust maakt het ook superleuk, want ik moet onderzoeken of de zorgen terecht zijn’

Al snel bleek dat de plaatsing allerminst een ‘appeltje-eitje-procedure’ zou worden, zoals wel was verwacht. Omwonenden bleken verontrust: in hoeverre was de straling van de radartoren schadelijk voor hun gezondheid? Er waren de laatste jaren volgens sommigen opvallend veel inwoners met spierziekten: misschien kwam dat toch door de straling? Er werden vragen gesteld in de gemeenteraad, de lokale media roerden zich, het begon ‘te rommelen’, omschrijft Van Veldhuijsen. ‘Aan de ene kant baal ik dan, want je wilt het proces het liefst zo smooth mogelijk laten verlopen voor je opdrachtgever, Defensie. Aan de andere kant maakt die onrust er een superleuk project van. Want ik moet laten onderzoeken of de zorgen terecht zijn en als dat niet zo is, regelen dat die zorgen weg genomen worden: dus ik schakel stralingsdeskundigen in, laat een omgevingsonderzoek doen, betrek de GGD en TNO erbij en organiseer een inloopavond voor bewoners met alle deskundigen erbij. Er waren veel vragen en we hebben, denk ik, de meeste zorgen weg kunnen nemen.’

Bart van Veldhuijsen 3
'Mensen lezen veel op internet en zijn bang voor hun gezondheid'

‘Ik snap de onrust goed en neem die altijd serieus’

Hij snapt de onrust goed en neemt die altijd serieus, zegt Van Veldhuijsen. ‘Mensen lezen veel op internet en zijn bang voor hun gezondheid, soms ook voor hun bedrijfsvoering. Is die straling van invloed op de kwaliteit van de melk? Zijn stalen staldeuren verboden omdat die de werking van de radar verstoren?’ Van Veldhuijsen: ‘Het is wetenschappelijk aangetoond dat de straling voldoet aan internationaal geldende normen. Ik denk dat de meeste mensen nu gerustgesteld zijn. We organiseren nog een bijeenkomst om de antwoorden toe te lichten.’

Nare boodschap

Soms leiden protesten tot gerechtelijke procedures. In het verleden had hij met krakers te maken die illegaal een deel van een kazerne bewoonden, die Defensie zelf weer nodig had. Dan komt de landsadvocaat erbij. ‘Maar op het terrein woonden ook, helemaal legaal, huurders. Gezinnen die er soms al 30 jaar woonden en die je dan moet vertellen dat ze moeten verhuizen.’ Dat is een nare boodschap om te brengen ‘maar ik probeer vervolgens te zorgen dat iedereen goed terecht komt. Betrek er een woonconsulent bij, er waren verhuisvergoedingen beschikbaar; dat zijn lastige en langdurige projecten en je kan nooit iedereen tevreden stellen, maar dat is wel onze inzet.’

‘Hangars die gecamoufleerd zijn als boerderij, met geschilderde ramen en nepkoeien’

Heimatstil

De best mogelijke oplossing voor alle partijen, daar streeft hij naar. ‘Een paar jaar geleden was er een aanvraag om alle vliegvelden in ‘Heimatstil’,  die door de Duitsers zijn aangelegd, als rijksmonument aan te wijzen. Op die vliegvelden staan hangars die bijvoorbeeld gecamoufleerd zijn als boerderij, met geschilderde ramen en nepkoeien erbij. Interessant, en de media doken er bovenop. Maar als dat allemaal rijksmonumenten zouden worden, dan kon Defensie er niets meer mee, dus dat moest ik zien te voorkomen, want dat was niet in ons belang.’ Het werd steeds duidelijker dat de sympathie voor aanwijzing van de vliegvelden als rijksmonument, ook politiek, erg groot was.

‘Het operationele belang van Defensie heeft niet de doorslag gegeven, maar je creëert wel draagvlak voor de organisatie’

Deelen rijksmonument

Van Veldhuijsen: ‘Als iets onhaalbaar is, dan moet je het beste er van maken. We hebben toen voorgesteld om niet alle vliegvelden, maar alleen het grootste en best bewaarde vliegveld, Deelen, aan te wijzen als rijksmonument. Dat zorgde voor een omkering: Defensie bezit nu het in oppervlakte grootste rijksmonument van Nederland, zorgt daar goed voor en verzorgt, daar waar mogelijk, rondleidingen. Het operationele belang van Defensie heeft uiteindelijk niet de doorslag gegeven, maar door goed voor het vliegveld te zorgen, het open te stellen en er rondleidingen te organiseren, creëer je wel draagvlak voor de organisatie.’