Parel

Dit artikel hoort bij: Kei 3: Atelier Rijksbouwmeester

Een thuis voor asielzoekers

Tekst Marianne Schijf
Foto Winnende ontwerpen tijdens Dutch Design Week Eindhoven 2016. Beeld: atelier Rijksbouwmeester

‘Iedereen heeft het gevoel dat met de ontwerpprijsvraag A home away from home de norm is gezet.’ De combinatie van ideeënprijsvraag met betaalde vervolgopdracht blijkt namelijk heel goed te werken. Voor Marcel van Heck en Bart Erens van het atelier is het nu het ‘juiste moment’ om de ontwerpkracht van Nederland aan te spreken om een maatschappelijk probleem te tackelen. Terug naar de traditie van weleer.

Alle credits dus voor rijksbouwmeester Floris Alkemade die in 2016 de samenwerking zocht met Carolien Schippers van het centraal orgaan opvang asielzoekers (COA) en een prijsvraag uitschreef om vernieuwende oplossingen te bedenken voor de huisvesting van de groeiende stroom asielzoekers. Behalve innovatief waren de trefwoorden: flexibel, maatschappelijke meerwaarde en ook toepasbaar voor andere doelgroepen.

Marcel van Heck
Beleidsadviseur Marcel van Heck: ‘Investeren in prijsvraag vraagt hoogwaardige kwaliteit.’ Foto: Arenda Oomen
Bart Erens
Adviseur en architect Bart Erens: Zorgen voor de eerste schifting… Foto: Arenda Oomen

Ontwerpkracht

De respons van de architecten- en ontwerpwereld was opmerkelijk groot. ‘Tijdens de economische crisis is het aantal banen in de architectenbranche in Nederland gehalveerd’, zegt Van Heck. Rijksbouwmeester Liesbeth van der Pol maakte toen ruim baan voor ontwerpkracht met het platform Nederland wordt Anders. De prijsvraag A home away from home bood opnieuw de mogelijkheid ontwerpkracht van Nederland te genereren. Het werkte. De ontwerpen stroomden na de start van de prijsvraag binnen. 366 in totaal, van professionals tot studenten, van architecten tot industriële ontwerpers.

Jury

Van Heck en Erens vormden samen met deskundigen van onder andere het COA en Vluchtelingenwerk de technische commissie, die de selectie uit alle 366 inzendingen voor de jury voorbereidde. In de jury zaten behalve rijksbouwmeester Floris Alkemade en COA-directeur Carolien Schippers ook de toenmalige burgmeester van Katwijk, Jos Wientjes; voormalig wethouder van Den Haag, Adri Duivensteijn; professor Mick Eekhout van de TU Delft; auteur en columnist Ferdows Kazemi, en stedenbouwkundige en architect Shyam khandekar.

‘De traditie van weleer oppakken’

Dutch Design Week

Erens: ‘Wij hebben categorieën gemaakt en de eerste schifting gedaan.’ De jury koos 6 ontwerpen voor de categorie nieuwbouw en 6 voor de categorie transformatie (van een bestaand gebouw). Uit de 12 plannen die verder uitgewerkt mochten worden, koos de jury uiteindelijk de 6 winnaars. Zij kregen de opdracht én 10.000 euro om een prototype te ontwikkelen. De prototypes zijn eind 2016 tentoongesteld tijdens de Dutch Design Week in Eindhoven.

Prijs voor prijsvraag

Van Heck en Erens zijn nog steeds een beetje verbaasd over het succes. ‘Investeren in een prijsvraag vraagt van ons om hoogwaardige kwaliteit. Want iedereen moet uiteindelijk het gevoel hebben dat we zorgvuldig met alle inzendingen zijn omgegaan, ook de verliezers.’ Dat het is gelukt, blijkt wel uit de nominatie van de prijsvraag voor de EU Mies Award 2017 (genoemd naar architect Mies von der Rohe, red.). Het is helaas bij de nominatie gebleven.

Tiny houses

De ontwerpwedstrijd A home Away from home heeft raakvlakken met de opkomende beweging Tiny Houses. Het vraagstuk van deze tijd is namelijk inspelen op de woningbehoefte van nu: kleine, betaalbare en flexibele woningen voor alleenstaanden, kleine huishoudens of ouderen, vaak met een zorgbehoefte. Om op deze laatste vraag in te spelen, loopt sinds 2017 de nieuwe ontwerpprijsvraag van het atelier Rijksbouwmeester Who cares.

Werkelijkheid

Meerdere winnaars van de ontwerpprijsvraag A home away from home zijn intussen in gesprek met opdrachtgevers. De prototypes worden werkelijkheid. De gemeente Leiden bestelde 100 woningen van het winnende prototype ‘evolutionary wooden houses’. De gemeente Bilthoven oriënteert zich momenteel op het huisvesten van statushouders en urgente woningzoekenden in een van de ontwerpen. Het Platform Opnieuw Thuis (initiatief van het ministerie van BZK, red.) speelde een belangrijke ondersteunende rol bij het enthousiasmeren van gemeenten voor de toepassen van de resultaten van de zo succesvolle prijsvraag.

Tussenruimte ComfortCity, ontwerp van Anneloes de Koff en Pieter Stoutjesdijk

Traditie

Ook het buitenland toont interesse. Floris Alkemade sprak over dit onderwerp onder andere in Quito op de UN Habitat conferentie en in Mumbai op de conferentie Affordable housing. Van Heck: ‘Het is in deze tijd niet vanzelfsprekend dat ontwerpers helpen bij het oplossen van maatschappelijke vraagstukken. Ooit was dat wel het geval, bijvoorbeeld voor meer hygiëne in woningen aan het begin van de 20e eeuw. Toen werden schone en nette woiningen gemaakt en hadden ontwerpers een vooraanstaande rol. Daarna is er alleen nog gekeken naar grote productie: de Vinex-wijken ontstonden rond 2000. Nu gaan we weer de traditie van weleer oppakken: ontwerpen voor maatschappelijke vraagstukken.’

  • Op de foto's hieronder enkele winnende ontwerpen, tijdens Dutch Design Week geëxposeerd. Beeldmateriaal: atelier Rijksbouwmeester. Klik hieronder op de >>> pijlen in de foto of op de nummers onder de foto's.

Evolutionary Wooden Houses. Stapelbaar ontwerp (Finch) van Jurrian Knijtijzer; Pauline van der Valk; Despo Panayidou; Sam van der Heijde en Adam Duivenvoorden.

Interieur van Evolutionary Wooden Houses.

Interieur van Solar Cabin. Ontwerp van Arjan de Nooijer; Bram Zondag; Arie Barth; Ewout Barth; Harald Freericks; Marijn van de Werken; Eric van Drimmelen.

Re-settle. Ontwerp van René van Zuuk. Dit huis van polystyreen, wordt waarschijnlijk op proef geplaatst in een vluchtelingenkamp in Libanon.