Tekst Gerben van Dijk
Foto Voorzitter van het Herbestemmingsteam Gerben van Dijk. Beeld: Arenda Oomen

Ik heb het de afgelopen jaren enkele malen meegemaakt. Minister Blok die zich op een vastgoedbijeenkomst profileerde als grootste makelaar van Nederland. Maar liefst 3 miljoen vierkante meter vastgoed moest hij voor het Rijk zien kwijt te raken. Afstoten, zoals dat in beleidstaal heet. Veel vastgoed is overbodig geworden door een krimpende en veranderende overheid. Veelal geldt: nieuwe bestemming en nieuwe eigenaar gezocht!

Het zoeken naar een nieuwe bestemming verhoudt zich lastig met verkopen, of erger nog: afstoten. Ik begreep eens van een belegger dat hij een lijst had met zogeheten ‘ejects’: Vastgoed dat niet meer aan de criteria voldeed en daarom uit de kernportefeuille gehaald was. In deze gebouwen zat geen muziek meer. Graag zo snel mogelijk verwijderen, met zo weinig mogelijk inspanning voor een zo hoog mogelijk bedrag. En wat de nieuwe eigenaar er mee zou gaan doen, moest deze vooral zelf weten. Vanuit beleggersperspectief een prima te verdedigen portefeuillestrategie.

Maar daarmee komt een overheid, of dat nu Rijk, provincie of gemeente is, niet weg. De vastgoedafdeling zou zich nog als de belegger kunnen gedragen die inzet op succesvolle verwijdering van zijn ‘ejects’. De overheid als geheel draagt echter een meervoudige verantwoordelijkheid. Niet alleen de opbrengst voor de schatkist telt. Ook wat de gebouwen in de toekomst bijdragen aan de ruimtelijke, sociale en economische kwaliteit speelt een rol. Gelukkig zien steeds meer betrokkenen dit. Toch is dit besef nog lang niet overal aanwezig.

Ik las over een wethouder die koste wat het kost probeerde te voorkomen dat een gemeentelijk gebouw monument werd. Dat zou de verkoopopbrengst negatief kunnen beinvloeden. Dat erfgoedzorg ook een gemeentelijke taak is, was hij blijkbaar even vergeten. De overheid is toch geen tweedehands autoverkoper die op een handige manier een verkoop erdoor probeert te duwen? Nee, beter past een rol als tuinier die met en namens ons de vastgoedtuin op zorgvuldige wijze onderhoudt, wiedt en snoeit. Zo’n rol biedt mogelijkheden.

Er liggen enorme kansen voor herbestemming als middel om identiteit en kwaliteit van bebouwde gebieden te versterken. Dat speelt op een drietal terreinen:

  • Herbestemmen benut fysieke kwaliteit. Bestaande gebouwen hebben al karakter en patina in tegenstelling tot nieuwbouw.
  • Herbestemmen geeft maatschappelijke meerwaarde. Het gebouw blijft behouden voor de buurt en haar bewoners.
  • Herbestemmen is duurzaam. Het hergebruiken van een bestaand gebouw is de meest pure vorm van circulair bouwen die er is.

Voor een gemiddeld nieuwbouwproject gaan alle registers open om tot aankoop te verleiden. Het is dan ook een gemiste kans als afstoten niet veel verder komt dan een obligaat ‘te koop’-bord en wat slechte foto’s op internet. Het vraagt creativiteit,  verbeeldingskracht en betrokkenheid om de fysieke, maatschappelijke en circulaire kwaliteiten te ontdekken en te laten ‘shinen’.  Als daar vroeg in het verkoopproces aandacht voor is, zou dat de opbrengsten ook in financiële zin nog wel eens gunstig kunnen beinvloeden.

Gerben van Dijk is voorzitter van het Herbestemmingsteam, het team ervaringsdeskundigen dat dilemma’s op het gebied van herbestemming en leegstand agendeert. En hij is werkzaam bij Bouwstenen voor Sociaal, het platform voor maatschappelijk vastgoed.

‘De overheid is toch geen tweedehands autoverkoper die op een handige manier een verkoop erdoor probeert te duwen?’