Uitgelicht: Kantongerecht Deventer

Dit artikel hoort bij: Kei 2: Verkoop

Graffiti in de kelder

Tekst Isabel van Lent
Foto Historische graffiti in de kelder van de voormalige rechtbank in Deventer. Foto: Thea van den Heuvel

In het hartje van Deventer ligt het voormalige kantongerecht: twee fraaie rijksmonumentale panden met rococo-plafonds en 19e-eeuwse muurtekeningen. Dit voorjaar mocht de nieuwe eigenaar de sleutel in ontvangst nemen.

Esther van der Heide
Esther van der Heide. Foto: Rob Acket

‘Of het nu een kantoorkolos uit de jaren tachtig is of een rijksmonument, voor alle rijksgebouwen is de interne procedure bij de afstoot hetzelfde, alleen de verkoopmethode kan verschillen’, vertelt projectleider Esther van der Heide. ‘Maar zo’n bijzonder pand verkopen, is natuurlijk extra leuk.’ Het kantongerecht in Deventer hoort bij een indrukwekkende reeks historische kantongerechtsgebouwen die Justitie in 2014 besloot af te stoten. Daar zitten een paar monumentale pareltjes bij. Zo is Van der Heide ook betrokken bij de verkoop van voormalige kantongerechten in Tiel, Terborg en Groenlo. Zeker in crisistijd was het niet altijd even makkelijk om dit soort panden te slijten. ‘Voor Groenlo en Terborg hadden we een openbare inschrijving georganiseerd. Daar kregen we in eerste instantie nul reacties op.’ Dat had ook te maken met de regio waarin Van der Heide werkzaam is. ‘Als hetzelfde pand in de Randstad zou staan, zouden mensen over elkaar heen struikelen om het te kunnen kopen.’

De voormalige rechtbank in Deventer - exterieur
Gevangeniscel in de kelder
Gevangeniscel in de kelder Foto: Thea van den Heuvel

Vooral de gevangeniscellen spreken tot de verbeelding

Huzaren

Inmiddels zijn de tijden veranderd. Het kantongerecht in Deventer werd in maart 2016 te koop aangeboden en kon midden juni 2016 al aan de nieuwe eigenaar worden overgedragen. ‘We kregen een mooi onvoorwaardelijk bod van een ondernemer, die er volgens mij helemaal verliefd op was’, lacht Van der Heide. Het gebouw is dan ook markant te noemen. Het staat midden in de historische binnenstad en wordt gevormd door twee 17e-eeuwse panden die haaks op elkaar staan. De huizen werden in de 17e en 18e eeuw bewoond door de invloedrijke rechtsgeleerdenfamilie Bouwer, wat de bijnaam ‘Bouwershuis’ opleverde.

Uit deze periode zijn onder meer fraaie rococo stucplafonds overgebleven. In 1804 werd het pand aangekocht door de staat en in gebruik genomen als gerechtsgebouw. Ondanks alle pracht en praal in het interieur, zijn het vooral de gevangeniscellen in het keldercomplex die tot de verbeelding spreken. Hier zijn niet alleen bedden en het oorspronkelijke hang- en sluitwerk overgebleven, maar ook een spectaculaire rijkdom aan 19e-eeuwse graffiti: tekeningen door gevangenen van driemasters, huzaren te paard, molens, boerderijen, gestileerde bomen en een grote zon op het plafond.

Stijlkamer met rococo plafond
Entree van het voormalige kantongerecht
Entree van het voormalige kantongerecht Foto: Thea van den Heuvel

Het naastgelegen theehuis bleek op de grond van het kantongerecht te staan

Verkocht met inboedel

Het voortraject van de verkoop nam ongeveer een jaar in beslag. ‘Als het je eigen huis is, weet je precies of de kraan lekt en welke deur kleppert, maar bij dit soort panden moet je toch wel het een en ander uitzoeken’, aldus Van der Heide. Zo klopte de kadastrale situatie niet met de feitelijke situatie. Het bleek dat het naastgelegen theehuis op de grond van het kantongerecht stond. Van der Heide: ‘Dat theehuis stond daar al meer dan 25 jaar en ze hadden geen idee dat de ondergrond niet van hen was. Binnenkort wordt dat stukje grond aan de eigenaar van het theehuis overgedragen.’

Behalve over een groot binnenterrein, mag de koper van het kantongerecht ook over de historische inboedel beschikken. ‘Er zijn archeologische vondsten uit de kelder, een authentieke kroonluchter, een wandklok en een ingelegd bureau’, somt Van der Heide op. ‘Deze voorwerpen horen bij de geschiedenis van het huis en gaan dus mee in de verkoop.’ Het voormalige kantongerecht krijgt waarschijnlijk een gemengde functie van wonen en werken. Ook heeft de nieuwe eigenaar plannen om de monumentale kelders open te stellen voor publiek.