Uitgelicht: HEMbrug

Dit artikel hoort bij: Kei 2: Verkoop

De geur van kruitdampen

Tekst Isabel van Lent
Foto Hembrugterrein in Zaandam. Foto: Hembrugmuseum

Hembrug spreekt niet alleen tot de verbeelding omdat het een van de grootste herontwikkelingslocaties van Nederland is. Deze plek intrigeert vanwege de monumentale gebouwen, het mysterieuze plofbos en machtige vergezichten over industrielandschappen aan het water.

Het Hembrugterrein in Zaandam ligt op een landtong, ingeklemd tussen het Noordzeekanaal en de Zaan. Het terrein werd in 1895 in gebruik genomen voor de productie van wapens en munitie en maakte onderdeel uit van de Stelling van Amsterdam. De productie kwam in de jaren negentig stil te liggen waarop de fabriek uiteindelijk in 2003 werd gesloten. Ronddwalend over het labyrinthische terrein dat zich over meer dan veertig hectare uitstrekt, valt vooral de diversiteit van het landschap op. Een groot deel van het gebied wordt gevormd door het ‘plofbos’ dat de schokken van een eventuele explosie moest opvangen; vanwege de vruchtbare kleigrond een voor Nederland zeldzame biotoop. In meer dan een eeuw tijd werden regelmatig naar behoefte fabriekspanden gesloopt en toegevoegd. Daardoor lijkt het alsof de diverse bebouwing achteloos over het terrein is uitgestrooid. Deze organische manier van ontwikkelen biedt nu inspiratie voor de toekomst.

Luchtfoto Hembrugterrein
Bas Boeker
Bas Boeker. Foto: Rob Acket

Bouwen aan een gemeenschap

‘In totaal staan er 120 gebouwen, waaronder 50 monumenten’, vertelt Bas Boeker. Hij geeft leiding aan het Projectbureau Hembrug, dat speciaal in het leven is geroepen om het terrein te ontwikkelen en uiteindelijk aan een marktpartij over te dragen. Boeker kent het gebied door en door. Het Tetrixgebouw dat direct aan het Noordzeekanaal ligt, is voor hem favoriet: ‘Een indrukwekkend monument met enorm veel potentie. Als je hier doorheen loopt, ruik je nog de kruitdampen van vroeger.’ Het projectbureau houdt zich bezig met de fysieke ontwikkeling van het gebied door het toegankelijk en veilig te maken, gebouwen op te knappen en stroom, water, riolering en (deels) glasvezel aan te leggen. Daarnaast wordt gebouwd aan een plaatselijke gemeenschap om het Hembrugterrein – dat meer dan een eeuw hermetisch van de buitenwereld was afgesloten – nieuw leven in te blazen. Boeker: ‘We hebben actief gezocht naar innovatieve ondernemers en per gebouw een passende gebruiker gevonden. Niet in één keer, maar stapje voor stapje. Deze zorgvuldigheid is passend voor de monumentale gebouwen en het Hembrugterrein, dat niet ineens maar gedurende een eeuw organisch tot stand is gekomen.’

(Het Nederlandse wapenschild met daarnaast: Rijksvastgoedbedrijf. Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Beeldtitel: HEMbrug. Een unieke kans voor ontwikkeling. Een kaart van Nederland verschijnt. Voice-over:)

RUSTIGE MUZIEK

(Naast een gebied met veel bomen ligt een kanaal.)

(Beeldtekst: Investering in verbetering gebouwen en terrein. Grondsanering. Gebouwen wind- en waterdicht. Aanleg stroom, riool, water en glasvezel. Op het terrein staan verschillende gebouwen.)

(Bomen met groene bladeren.)

(Een pand met meerdere puntgevels.)

(Een verwaarloosd en verlaten deel van het terrein.)

(Er verschijnt een animatie van een levendige straat.)

(Het Nederlandse wapenschild. Het beeld wordt okerkleurig met wit. Beeldtekst: HEMbrug. Een unieke kans voor ontwikkeling.)

Metropoolregio Amsterdam

Ondertussen vindt een bont gezelschap van 30 creatieve ondernemers, zoals kunstenaars, ontwerpers en meubelmakers een onderkomen op het Hembrugterrein. ‘We willen deze pioniers niet voor de gedane zaken bedanken, maar ze een kans geven om zich blijvend te vestigen. Daarom krijgen de meeste ondernemers de kans om het pand dat ze nu huren, te kopen. Daar maken ze alle 30 gebruik van. De nieuwe eigenaar van het terrein krijgt dus een levend gebied’, aldus Boeker. Gedurende het traject is nauw met de gemeente samengewerkt, die de toekomst van het terrein vastlegde in een omgevingsvisie. De ambitie is om 1000 woningen te realiseren in een mix van wonen en werken; de totale bebouwing mag maximaal voor tweederde uit woningbouw bestaan. Er is ruimte voor sloop en nieuwbouw. Boeker: ‘De monumenten komen straks waarschijnlijk veel beter uit de verf als ze zijn omringd door lucht, ruimte en goede nieuwbouw.’ De verkoop van het Hembrugterrein start naar verwachting eind 2016. In een aantal rondes wordt de meest geschikte partij geselecteerd om het gebied te transformeren tot een stuk stad dat zowel aansluit bij Zaanstad als bij de metropoolregio Amsterdam.

  • Bekijk de verkoop Hembrug op biedboek.nl
  • Meer foto's bekijken? Klik hieronder op de > pijlen in de foto of op de bullets onder de foto's

De rijksmonumentale Affuitenhal (Gebouw 320) werd gebouwd in 1936. Het was de werkplaats voor het vervaardigen van affuiten: onderstellen van grote vuurwapens zoals kanonnen.

Foto: Hembrugmuseum

Ingang van de Affuitenhal. Op zoek naar een nieuwe functie.

Dit rijksmonument (Gebouw 14) stamt uit 1901 en deed dienst als magazijn voor mobilisatievoorraden. Het is een van de oudste gebouwen op het Hembrugterrein.

Dit langgerekte laboratoriumgebouw (Gebouw 429) aan het Noordzeekanaal stamt uit 1958 en wordt ook wel Tetrixgebouw genoemd. ‘Een indrukwekkend monument met veel potentie’, aldus Bas Boeker.

Het rijksmonumentale waslokaal (Gebouw 316) werd gebouwd in 1936 en deed dienst als was- en kleedlokaal. Het gebouw heeft een karakteristieke houtconstructie onder een geknikt zadeldak met daklichten.