Tekst Michiel G.J. Smit
Foto Jan Noten voor een overgebleven stukje grond. Foto: Rob Acket

Bij de aanleg van een weg of kanaal wordt doorgaans flink wat grond aangekocht door Rijkswaterstaat. Die aankopen vallen nooit precies samen met wat uiteindelijk nodig is voor het gebruik. Wat doe je met de overgebleven restjes, ook wel 'overhoeken' geheten? Het Rijksvastgoedbedrijf maakt werk van die overgebleven stukjes grond.

'Rijkswaterstaat klopt bij ons aan om na voltooiing van een infraproject overgebleven stukjes grond af te stoten of tijdelijk te laten gebruiken', vertelt Jan Noten van het Rijksvastgoedbedrijf. 'Ik heb het dan echt over de snippers van maximaal 1 hectare. Dat kan een weiland zijn dat van een boer is aangekocht, waar een nieuwe weg maar deels overheen loopt. Tijdens de bouw kan het bijvoorbeeld dienst doen als opslagterrein, maar na voltooiing is het niet meer nodig.'

Uitgeplozen

Omdat het om kleine stukjes gaat, was tot nu toe de drijfveer om het eigendom in orde te maken niet groot; noch bij Rijkswaterstaat, noch bij het Rijksvastgoedbedrijf. Er bleven ook regelmatig stukjes over waar niets mee gebeurde, maar waar wel aansprakelijkheid en een onderhoudsplicht op rust. Noten: 'Ik heb de eigendomssituatie bij de A50 tussen knooppunt Ekkersweijer en Oss eens helemaal uitgeplozen. Alles bij elkaar opgeteld, bleek het om een kleine 1000 overhoeken te gaan!' In plaats van af te wachten tot Rijkswaterstaat aanklopte, is hij er zelf op afgestapt met zijn lijst. 'Met dergelijke aantallen is het interessant om het actief en samenhangend aan te pakken.'

Regels en verplichtingen

Het overdragen van grond is niet altijd zo eenvoudig als het lijkt. Het is soms omgeven met allerlei regels en verplichtingen. Zo hebben overheden vaak het eerste recht van aankoop en gelden er speciale grondprijzen. En soms rusten er zakelijke rechten op, zoals recht van opstal of overpad, die meeverhuizen naar de nieuwe eigenaar. Noten schakelde Meander Grondverwerving en Advies in om het in goede banen te leiden. 'Bij het bedrijf werkt iemand die zelf bij Rijkswaterstaat in dienst is geweest en de mensen kent. Dat is belangrijk, want soms moet je precies weten wat er speelt. Misschien is een stukje grond wel in bezit om als natuurcompensatie te dienen. Dan moet je weten wie je daar alles over kan vertellen.'

Overhoeken
Jan Noten: 'Met GIS-kaarten de overhoeken opsporen en kijken hoe we die van de hand kunnen doen' Foto: Rob Acket

'Ik schat dat we met dit project een half miljoen tot één miljoen euro verdiend hebben'

200 in één akte

Een groot deel van de transacties van overhoeken rond de A50 Eindhoven-Oss vond plaats met gemeenten, waterschappen en de provincie Noord-Brabant. Noten: 'We hebben per gemeente, per waterschap en met de provincie de gronden in één notariële akte ondergebracht. Dat scheelt natuurlijk enorm veel administratieve last. Bij één gemeente ging het zelfs om bijna 200 overhoeken in één akte! Ik schat dat we met dit project een half miljoen tot één miljoen euro verdiend hebben wat anders was blijven liggen. Dat geld komt uiteindelijk ten goede aan de belastingbetaler.'

Aanpak is niet onopgemerkt gebleven

Werk in het verschiet

De aanpak bij dit stuk snelweg is niet onopgemerkt gebleven. Er zijn inmiddels stappen gezet om alle infraprojecten van Rijkswaterstaat in Nederland op deze manier onder de loep te nemen. Omdat in verband met de Aanbestedingswet op 1 oktober 2016 de samenwerking met Meander Grondverwerving en Advies is gestopt, zoekt de afdeling Inkoop projecten Rijk een eventueel nieuwe samenwerkingspartner. Voor Noten, aangewezen als landelijk projectleider, ligt er heel wat werk in het verschiet: met behulp van GIS-kaarten de overhoeken opsporen en kijken hoe we die van de hand kunnen doen. Maar hij ziet het niet als corvee. 'Het doet me goed om te zien dat deze aanpak werkt en nu landelijk wordt uitgerold. Het zal bij ingewikkelde geografische of eigendomssituaties soms wat tijd kosten. Maar uiteindelijk komt alles aan de beurt.'

Tia Luijten, porjectleider RIjkswaterstaat
Tia Luijten, projectleider Rijkswaterstaat. Foto: Arenda Oomen

‘Slechts half woord nodig´

Tia Luijten, projectleider Rijkswaterstaat: ‘Ik houd me bij Rijkswaterstaat bezig met het afstoten van gronden die niet meer nodig zijn na de aanleg van infrastructuur, momenteel vooral in Zuid-Nederland. In de jaren '90 van de vorige eeuw waren waren wij heel actief met de aankoop van gronden. De afronding is toen een beetje blijven liggen, maar vooral de laatste 6 à 7 jaar is het op orde brengen van het areaal een hot item geworden. Ik ben hiervoor vrijgespeeld omdat ik met mijn diensttijd van veertig jaar van veel projecten de geschiedenis ken. Die kennis komt van pas als er moet worden uitgezocht welke afspraken er destijds precies zijn gemaakt, met wie, en welke overwegingen er speelden. Daarnaast heb ik de database Tijdelijk Informatiesysteem Areaal (TIA) in het leven geroepen. Daarin kan ik percelen labelen met extra informatie, bijvoorbeeld over specifieke afspraken of beoogd toekomstig gebruik. Het is nog een provisorische database, ik hoop dat deze verder wordt uitgebouwd.
Het Rijksvastgoedbedrijf is een prima partner voor ons. Makkelijk benaderbaar en door goede persoonlijke contacten heb je vaak maar een half woord nodig om aan te geven wat je bedoelt. Door deze goede samenwerking zijn we in staat om eigendomssituaties daar te beleggen waar ze redelijkerwijs thuishoren.´