Marinierskazerne Doorn

Dit artikel hoort bij: Kei 2: Verkoop

Eérst draagvlak zoeken

Tekst Sacha Klinkhamer
Foto Projectmanager Martine de Vaan voor de Marinierskazerne in Doorn. Foto: Rob Acket

Martine de Vaan is projectmanager voor de herbestemming en verkoop van de Marinierskazerne in Doorn. De mariniers verhuizen in 2021 of 2022 van de bossen in Doorn naar de frisse zeewind in Vlissingen. Nogal een overgang voor de mariniers, maar ook voor de inwoners van Doorn betekent deze verhuizing een ingrijpende verandering. Wat gaat er op die plek komen? En willen ze dat wel? Het Rijksvastgoedbedrijf wil het terrein goed achterlaten en denkt ook dat maatschappelijk draagvlak voor het ontwikkelingskader het kopersrisico verkleint en het aantal gegadigden gunstig zal beïnvloeden.

De marinierskazerne bestaat uit 43 hectare terrein met daarop gebouwen. De kazerne ligt binnen het groene Doorn, een van de dorpen van de gemeente Heuvelrug. Het is een ruim opgezet dorp, met een vriendelijke kern en een representatief gemeentehuis. En vele, vele landgoederen en grote huizen. Want de gemeente Heuvelrug maakt op haar beurt deel uit van de Stichtse Lustwarande, een strook van bijna 100 grote buitenplaatsen, die loopt van Utrecht tot Rhenen. Lustwarande, een sjieke term die de omgeving perfect beschrijft. Doorn ligt daar middenin.

En dan komt opeens de kazerne vrij. De kazerne is nog volop in bedrijf tot 2022, het jaar van de verhuizing naar de nieuwbouw in Vlissingen. Er werken ruim 2000 mensen. Na de verhuizing hebben het terrein en de gebouwen voor de rijksoverheid geen functie meer en daarom zet het Rijksvastgoedbedrijf het complex, dat voor de helft uit bos bestaat, op de verkooplijst. De bestemming is (nu nog) militair terrein, dus het is geen object dat je gemakkelijk in de verkoop doet.

Randvoorwaarden

In zekere zin is de verkoop van de kazerne voor het Rijksvastgoedbedrijf een herbestemmingproject. Martine de Vaan leidt het proces dat tot een ontwikkelingskader moet leiden, en ze legt uit: ‘Dat ontwikkelingskader bestaat uit randvoorwaarden waar de nieuwe eigenaar of eigenaren bij het maken van een plan aan moet voldoen. Dat kader wordt door de gemeenteraad vastgesteld en bevat bijvoorbeeld de mogelijke nieuwe bestemmingen. Ook kunnen waardevolle structuren worden vastgelegd’.

Het kantinegebouw met klokkentoren

Participatie

Hoe pak je zoiets aan? Allereerst zocht De Vaan natuurlijk contact met de gemeente. ‘Wil de gemeente zelf een deel kopen? Is er behoefte aan woningbouw? Gezien het bovenlokale, regionale belang is ook de provincie aan boord om mee te denken over de gewenste ontwikkeling. Wat die bestemming zal zijn, daar gaat het Rijksvastgoedbedrijf niet over. We gaan wel over de verkoopstrategie. En we richten het proces gezamenlijk in.’

Het Rijksvastgoedbedrijf, gemeente en provincie werken samen in een stuurgroep en een projectgroep. De partijen vinden het niet meer dan logisch dat bij zo’n grote locatie het beste resultaat kan worden bereikt als de samenleving actief wordt gehoord, en omwonenden worden betrokken bij het vastleggen van de kaders.

Witte villa op marienierskazerne Doorn
Het ‘Witte Huis’ is het oudste gebouw van de marinierskazerne. Het is gebouwd aan het begin van de 20e eeuw en werd gebruikt als tehuis voor kinderen met ademhalingsproblemen, zoals astma. Het huis wordt tegenwoordig gebruikt als kantoor.

‘En wat betekent dit voor het aanpalende landgoed Beukerode?’

De kazerne is nu weliswaar niet toegankelijk voor de burgers, maar grenst aan een wijk waar bewoners ook in hun ruime tuinen kunnen genieten van rust en groen. De gemeente wil vermijden dat er bezwaren van de buurt rijzen ná indiening van de plannen van de nieuwe eigenaar. Vandaar dat het projectteam actief op zoek ging naar organisaties of personen die mee wilden werken. Belangrijk is dat er goed zicht is op de “stakeholders”, en hun de kans geeft zich vroeg in het proces te uiten. Bijvoorbeeld over de rode (bouwen) en groene (bos) contour, die nu al in de huidige structuurvisie zijn opgenomen. Moet dat misschien veranderen? En wat betekent dit voor het aanpalende landgoed Beukerode? De aangrenzende ecologische hoofdstructuur is natuurlijk van belang, hoe werkt dat door in de kaders die opgesteld zullen worden? Hoe krijgt de militaire historie een plek op het terrein? En moeten ook de sportvelden blijven en voor topfitte burgers worden ingericht?

Wethouder Boonzaaijer, gemente Heuvelrug
Gerrit Boonzaaijer, wethouder gemeente Heuvelrug en lid van de stuurgroep Foto: Rob Acket

’We willen de militaire historie zichtbaar maken’

Gerrit Boonzaaijer, wethouder gemeente Heuvelrug en lid van de stuurgroep: ‘De gemeente Heuvelrug zit aan alle kanten vastgeklemd tussen hoogwaardige natuurgebieden, waar niet mag worden gebouwd. Er moet plaats zijn voor nieuwe woningen, maar het groene karakter moet blijven. En we hechten aan het zichtbaar maken van de historie van de kazerne, de stoere mannen die je in het dorp gemakkelijk herkent, het zware materieel door onze straten, de sportvelden, en vooral de veteranen. Want het landelijk revalidatiecentrum, waar onder andere soldaten met posttraumatische stressstoornis (PTSS) worden behandeld, blijft’. Boonzaaijer ziet ook kansen voor sport, kennis (scholen) en werken en hoopt dat over 10 maanden de ontwikkelkaders, die naderhand in het bestemmingsplan worden vastgelegd, kunnen worden vastgesteld. ‘Kwaliteit en draagvlak gaan ver boven snelheid’, is zijn overtuiging.

‘We horen ondernemers, hondenbezitters, potentiële nieuwe bewoners, natuurkenners’

Afspiegeling

Een werkteam van 12 personen, representanten van belangen en ook kennisdragers, belichaamt de participatie onder leiding van stedenbouwkundig bureau Terra Incognita uit Utrecht. Directeur Jan Maurits van Lingen had in de selectie het best uitgewerkte voorstel, waarbij een interactieve website een belangrijke rol gaat spelen. De eerste bijeenkomst, die alleen over het participatieproces en de randvoorwaarden ging, is net achter de rug en trok al 90 mensen. De participatie over de inhoud start na de jaarwisseling. Belangstellenden kunnen zich melden op een open dag. Terra Incognita zoekt niet zozeer vertegenwoordigers, als wel een afspiegeling van de bewoners of belanghebbenden. Ondernemers, hondenbezitters, potentiële nieuwe bewoners, natuurkenners. Er zijn bedrijven uit de buurt die expertise willen aanbieden, en omwonenden die alles zoveel mogelijk willen houden zoals het nu is. De organisatie vroeg ook studenten van de Hogeschool van de Kunsten in Utrecht om in te brengen wat voor kansen het gebied heeft voor jonge mensen. De Vaan: 'Door scenario’s concreet te verkennen en te doordenken, en vervolgens weer te abstraheren, komen we tot het ontwikkelkader dat de nieuwe eigenaren meekrijgen. Na de zomer van 2017 wordt de participatie en het werk van Terra Incognita afgerond en wordt het ontwikkelkader in de gemeenteraad gebracht. Daarna beslissen we hoe we verder gaan met de verkoop.'

Margriet Kokshoorn
Margreet Kokshoorn, projectleider participatie. Foto: Rob Acket

Goed om het zo aan te vliegen

Margreet Kokshoorn, projectleider participatie: ‘Ik vind het goed dat het Rijksvastgoedbedrijf het proces op deze manier wil aanvliegen, en op deze manier de kaders wil vaststellen. Hoe ik dat ga doen? Ik denk aan een viertal bijeenkomsten van het werkteam, waarin vooral plaats moet zijn voor vrolijkheid. We gaan beginnen met divergeren. Ideeën verzamelen, en gekke ideeën zijn in deze fase ook welkom. Vervolgens zullen we benadrukken waar mensen het over eens zijn. Door goed naar elkaar te luisteren, ontstaat er evenwicht in de uitkomst. Er zullen scenario’s worden gemaakt. Ergens in het proces wordt ook een expertteam ingezet. Zij houden de scenario’s tegen het licht en voorzien ze van deskundig commentaar. Is er ruimte voor de beschermde rode eekhoorn? Zijn de cultuurhistorische kwaliteiten voldoende geborgd? Als alles in orde is, ronden we de participatie af. En dan kan het Rijksvastgoedbedrijf verder met de verkoop.'

Van het terrein is ruim de helft bosgebied. Dit gebied is openbaar toegankelijk en wordt niet door Defensie gebruikt. Ook op het terrein is natuur te vinden, zoals hier waar barakken in een bossage liggen. De barakken zijn net na de Tweede Wereldoorlog gebouwd.

Foto: Urhahn Urban Design

Het kantinegebouw met de klokkentoren is een opvallend gebouw op het terrein. Het gebouw is in 1947 gebouwd. Ervoor ligt het exercitieterrein, elke ochtend wordt hier de dag begonnen met het appel.

Foto: Terra Incognita

Achter de sporthal staat een klimtoren. De klimtoren heeft een tokkelbaan en een zijde heeft het uiterlijk van een gebouw. Met de klimtoren kunnen de mariniers oefenen hoe het is om uit een zwevende helikopter af te dalen.

Foto: Terra Incognita

‘As Samawah’, ook wel bekend als de ‘Roestbak’, is een kantoor opgeleverd in 2008. Het is daarmee het nieuwste gebouw op de kazerne. Bijna elk gebouw op de kazerne is vernoemd naar een locatie waar de mariniers gelegerd zijn geweest. In dit geval verwijst de naam naar een plaats in Irak.

Foto: Urhahn Urban Design

Een groot deel van het terrein wordt gedomineerd door sportfaciliteiten zoals deze atletiekbaan. Daarnaast zijn er voetbal- en volleybalvelden en een sporthal. Om de atletiekbaan loopt een stormbaan.

Foto: Terra Incognita