De familie Trip

Dit artikel hoort bij: Kei 1: Trippenhuis

De propaganda van wapenkoningen in beeld

Als handelaren van ‘wapenen, geschut, cogels & amonitie’ in een tijd dat het altijd wel ergens oorlog was in Europa, groeiden de Trippen uit tot een van de rijkste families in de 17e eeuw.

Het Trippenhuis is doordrenkt van iconografische verwijzingen naar het beroep van de gebroeders Trip. Bijzonder is dat zij zichzelf niet presenteerden als oorlogsmakers maar juist als vredestichters. Want uit oorlog komt vrede voort, zo was hun motto: Ex bello pax. Overal in het Trippenhuis wordt nadrukkelijk verwezen naar dit zorgvuldig geconstrueerde imago van de familie: internationale wapenleveranciers én bewaarders van de vrede.

timpaan van het Trippenhuis
In het fronton op de voorgevel is het familiewapen te zien, geflankeerd door kanonnen en kogels. De grote schoorstenen verwijzen ondubbelzinnig naar rokende mortieren. Tussen het wapengekletter symboliseren olijf- en palmtakken de vrede. Foto: Wim Ruigrok
Jacob Trip, Rembrandt, 1661
Jacob Trip. Rembrandt, 1661 Wikimedia Commons / National Gallery Londen
Margaretha de Geer, Rembrandt, 1661
Margaretha de Geer. Rembrandt, 1661 Wikimedia Commons / National Gallery Londen

Wapenimperium

Louys (1605-1684) en Hendrick Trip (1607-1666) waren de zonen van Jacob Trip en Margaretha de Geer. Vader Jacob Trip had in Dordrecht een bloeiende handel opgebouwd in zout, ijzer, koper, aandelen en wapens. De broer van moeder Margaretha, Louys de Geer, had in Zweden een sterke positie verworven door zijn imperium van ijzergieterijen en wapenhandel. Louys en Hendrick, die in hun jeugd veel tijd doorbrachten bij hun oom en van hem de fijne kneepjes van het vak leerden, ontwikkelden zich later tot zijn meest geduchte concurrenten. In 1631 begonnen zij hun eigen handel in ‘wapenen, geschut, cogels en amonitie van oorloge’ in Amsterdam. Door een gunstig huwelijk met Johanna de Geer wist Hendrick zijn handen te leggen op een geschutgieterij en ijzermijn bij Nyköping in Zweden. Hiermee maakte hij een einde aan het marktmonopolie van zijn oom. Vanaf dat moment nam de rijkdom en invloed van de broers alleen maar toe. Louys Trip zou in 1674 zelfs toetreden tot het stadsbestuur als een van de 4 burgemeesters van Amsterdam.

Hendrick Trip door Ferdinand Bol
Portret van Hendrick Trip, Ferdinand Bol, 1660. Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België, Brussel / : J. Geleyns / Ro scan
Portret van een man, mogelijk Louys Trip. Ferdinand Bol, 1663
Portret van een man, mogelijk Louys Trip. Ferdinand Bol, 1663. Bron: Rijksmuseum
Schoorsteen Trippenhuis
Foto: Wim Ruigrok

Koninklijke allure

De bouw van het Trippenhuis in 1660 was een prestigeproject. Met een stadspaleis van koninklijke allure dat in zijn vorm en rijke decoraties niet onderdeed voor het stadhuis op de Dam, lieten de broers geen twijfel bestaan over hun vergaarde rijkdom en politieke ambities. De Trippen trokken gerenommeerde kunstenaars aan zoals Allaert van Everdingen, Nicolaas de Heldt Stockade en Ferdinand Bol. Zij werden ingeschakeld om de broers, hun familie, hun banden met Zweden én hun idealen als ‘vredestichters’ te verbeelden.

Deze plafondschilderingen in het noordelijke voorhuis van Nicolaes van Helt Stockade bezingen de vrede. De betekenis van de voorstellingen is te verklaren door de verzen die dichter Jan Vos erbij schreef. De plafondschilderingen in het zuidelijke huis zijn verloren gegaan, maar dankzij de gedichten van Vos weten we dat hier de handel centraal stond.

Foto: Wim Ruigrok

Neptunus heeft de ‘Zeeroovery’ overwonnen waardoor de handelsgod Mercurius weer vrij kan handelen. Fragment uit het bijbehorend vers van Jan Vos: ‘Neptunus heeft de Zeeroovery, die d’enterbijl uit zijn handt laat vallen, aan een keten gesloten en dreight hem met zijn vork.’

In het midden zit de Vredesgodin met een palmtak en de hoorn des overvloeds. Zij wordt geflankeerd door Hercules en Minerva die moed en verstand symboliseren.

Mars ligt geketend aan zijn oorlogstuig. Naast hem triomferen de graangodin Ceres en de wijngod Bacchus. Jan Vos dicht over deze voorstelling: ‘Mars leit, met kluisters aan zijn beenen, op allerhande krijgstuig; zijn fakkel is geblust.’

De hoekpanelen laten de 4 elementen zien. Hier is het element vuur uitgebeeld door putti die een mortier, een kanonskogel en musketten dragen.

Caritas Joanna de Geer met haar kinderen Cecilia en Laurens Trip, Ferdinand Bol, 1662 - 1669
Dit schoorsteenstuk is afkomstig uit de hoekkamer op de 1e verdieping van het noordelijke huis. Het toont Johanna de Geer, de vrouw van Hendrick Trip met hun kinderen Cecilia en Laurens. Ferdinand Bol, ca 1663. Bron: Rijksmuseum
Margarita Trip die als Minerva haar zuster Anna Maria Trip onderwijst, Ferdinand Bol, 1663
Hier zijn de dochters van Louys te zien in een allegorie op het onderwijs. Margarita onderwijst haar zuster Anna Maria Trip op een schoorsteenstuk uit de slaapkamer op de 1e verdieping van het zuidelijke huis. Ferdinand Bol, 1663. Bron: Rijksmuseum
Gezicht op Dordrecht, Allaert van Everdingen
Dat de broers hun geboorteplaats Dordrecht nooit volledig de rug toe hebben gekeerd, blijkt uit dit schilderij van Allaert van Everdingen. In deze fantasiecompositie met hoge sparren en papegaaien is een deel van het Trippenhuis te zien gecombineerd met een uitzicht op Dordrecht. Bron: Groninger Museum
De geschutgieterij van Hendrik Trip in Julita Bruk in Zweden, Allaert van Everdingen, 1650 - 1675
In de huidige Bilderdijkkamer in het zuidelijke huis hing dit schilderij waarop de Zweedse geschutgieterij van Louys en Hendrick is afgebeeld. Allaert van Everdingen, 1650-1675 Bron: Rijksmuseum